Familiebedrijf in de ban van broedertwist

India's oogappel van het bedrijfsleven, Reliance, gaat gebukt onder een broedertwist. Het is de oude broer versus de jongere; de serieuze zakenman versus de playboy: wie is de echte baas van het grootste concern van India?

Zijn naam is al genoemd in de affaire, Morari Bopa, de bekende spirituele bruggenbouwer uit de Indiase deelstaat Gujarat.

Is hij de juiste man om de crisis in de top van Reliance te bezweren? In zijn ashram kreeg hij al bezoek van Kokilaben Ambani, de moeder van de vechtende broers, Mukesh (1957) en Anil (1959). Nu besturen de twee nog samen het beursgenoteerde `familiebedrijf' Reliance, de grootste industriële groep van India. Maar voor hoe lang? Of lukt het Morari Bopa om de Kaïn en Abel van het Indiase bedrijfsleven te verzoenen?

De Indiase Reliance groep is de trots van de natie, een van de beurspilaren van de effectenbeurs van Mumbia. Reliance Industries is de vaandeldrager van de groep, een petrochemisch bedrijf, met daaronder dochterondernemingen als Reliance Infocomm (telecom), Reliance Life Sciences (biotechnologie) en Reliance Energy.

Met een omzet van ruim 16,5 miljard euro is de onderneming goed voor 3,5 procent van India's bruto binnenlands product. De inzet van het straatgevecht van de gebroeders Ambani is dan ook hoog: wie heeft het laatste woord binnen het concern?

Twee weken geleden gaf de oudste broer in een kort televisie-interview de aftrap voor de snoeiharde strijd om de zeggenschap binnen de onderneming. Op een vraag over de toekomst van het bedrijf had hij achteloos laten weten dat er wat eigendomskwesties speelden binnen het bedrijf. Sindsdien figureren de broers dagelijks in de journaals, en bestoken ze in de kranten elkaar via anonieme bronnen.

Op dit moment is de oudste broer bestuursvoorzitter van de twee belangrijkste onderdelen van de groep, Reliance Industries en Reliance Infocomm, en moet Anil genoegen nemen met de functie van vice-voorzitter van die bedrijven. Mukesh vindt eigenlijk dat die twee bedrijven zijn eigendom zijn.

Voor de jongere Ambani resteren twee andere Reliance-bedrijven, waar hij zich eerste baas mag noemen. Maar die ondernemingen zijn voor hun investeringen voor een groot deel afhankelijk van vlaggenschip Reliance Industries. Ook Anil vindt dat hij recht heeft op Reliance Industries en Infocomm.

De familie Ambani is via een onoverzichtelijke kerstboom van honderden BV'tjes controlerend eigenaar van de beursgenoteerde groep, maar wie van de Ambani's de meerderheid van die vennootschappen in handen heeft, is voorlopig volstrekt onduidelijk.

Bollywood en politiek zijn volgens analisten onderdeel van de slepende vete. Zo laat Anil zich graag zien op filmfeestjes in Mumbia. Tegen de zin van zijn vader in trouwde hij met actrice Tina Munim, die daarvóór jarenlang een veelbeschreven glamourrelatie had met filmster Rajesh Khanna. De jongste broer is daarbij ook nog eens bevriend met Amar Singh, leider van de Samajwadi Partij, en Amitabh Bachchan, een grootheid van het Indiase witte doek – beiden worden om verschillende redenen gezien als vijanden van Sonia Gandhi, president van de regerende Congrespartij, en haar familie.

En dat zou ten koste zijn gegaan van het telecombedrijf van de groep. Reliance Infocomm is volgens analisten sinds het aantreden van de nieuwe regering onder leiding van de Congrespartij, de afgelopen maanden nog al eens `tegengewerkt' door het departement van telecommunicatie. Dat is een van de nieuwe groeimarkten in India, waar tegenwoordig het aantal mobiele bellers dat van de vaste lijnen overtreft. Reliance Infocomm is ook een beetje het paradepaardje van Mukesh. Die ziet de politieke connecties en Bollywood-vriendschappen van zijn broer daarom als een groot risico voor het telecombedrijf.

Het was nog maar twee jaar geleden dat Dhirubhai Ambani, de oprichter en vader van Mukesh en Anil Ambani, overleed, waarna het bestuur van Reliance in hun handen kwam. Dhirubhai Ambani was ooit begonnen als handelaar in nylon. In 1977 ging hij naar de beurs omdat de banken hem niet genoeg geld wilden lenen om zijn ambities te realiseren. In een land waar geld met geld verdienen weinig respect oogstte, en zakenlieden wantrouwig werden aangekeken, kreeg hij het toch voor elkaar om meer dan een miljoen investeerders aan te trekken. Hij deed iets wat toen nog nooit eerder was vertoond in India. Hij toerde door het hele land om zijn bedrijf te verkopen aan kleine beleggers, aan gewone mensen. Met succes. Halverwege de jaren negentig was Reliance een van de best renderende aandelen op de effectenbeurs, een volksaandeel met meer dan 2,4 miljoen aandeelhouders. Alleen het voetbalstadion was groot genoeg voor de aandeelhoudersvergadering.

De leemte die vader Dhirubhai heeft achtergelaten binnen familie en bedrijf weigert moeder Kokilaben vooralsnog op te vullen. Het liefst ziet zij haar zoons weer gewoon de handen schudden, maar partij kiezen doet zij niet. Haar hoop is nu gevestigd op de spirituele hulp van Morari Bopa.