`Als kleintje kom je er niet tussen'

Op de beurs van kleine uitgevers leggen kleine zelfstandigen het noodzakelijk contact met hun klanten.

,,Hoe slecht het ook gaat met de boekenmarkt, met mij gaat het steeds beter'' zegt Willem Desmense, een van de onafhankelijke uitgevers die morgen op de 27ste Beurs van kleine uitgevers staat. Bij IJzer, de uitgeverij van Desmense, verschenen de afgelopen jaren vertalingen van auteurs als Siegfried Sassoon, Joseph Conrad en Roland Barthes. Met die boeken heeft Desmense, zo zegt hij, ,,een kleine, respectabele plek afgedwongen in het officiële circuit''. Dat is uitzonderlijk voor kleine uitgevers, die hun boeken vaak via de onofficiële weg moeten slijten, op beurzen of via internet. Alleen onafhankelijke boekhandels zijn soms bereid een stapeltje neer te leggen.

Jan Dietvorst, programmamaker van Paradiso, is sinds vijftien jaar organisator van de beurs. Het aantal kleine uitgevers dat zich aanmeldt is gelijk gebleven: rond de negentig. De boeken zijn van hoge kwaliteit, benadrukt Dietvorst. ,,Inhoudelijk doen de kleine uitgevers niet onder voor de grote. Economisch wel.'' Winst maken is dan ook niet hun hoofddoel.

Willem Desmense komt al twaalf jaar op de beurs. ,,Om het geïnteresseerde publiek en boekhandelaren te informeren over het fonds.'' Vanuit zijn huis in Utrecht bestiert hij zijn eenmansuitgeverij IJzer. IJzer brengt ongeveer tien boeken per jaar uit, meestal in een oplage van duizend exemplaren. Zijn eigen interesse in het boek geeft de doorslag, vertelt Desmense. ,,Maar ik houd wel rekening met het publiek. Vroeger deed ik nog surrealisten en dadaïsten, maar daar is de Nederlander absoluut niet in geïnteresseerd.'' Maakt hij winst met zijn uitgeverij? ,,Ik streef naar een balans tussen quitte spelen en de hoop dat ik er nog wat aan overhoud om aan volgende boeken te besteden.''

Desmense is kritisch over de Nederlandse boekenmarkt. ,,Het overgrote deel van de boekhandels doet alleen zaken met de grote uitgevers. Iedereen, lezers, uitgevers en boekhandelaren, stort zich op die pakweg honderd titels waar de media-aandacht naar uitgaat.'' Desmense kan het zich veroorloven om van een roman zeshonderd exemplaren te verkopen. ,,Een grote uitgever heeft daar niets aan. Daarom is het niet altijd slim voor schrijvers om meteen naar grote uitgevers te stappen. Verkoopt je tweede boek niet goed, dan word je aan de kant gezet.'' Twee grote uitgeverijen hebben Desmense het afgelopen jaar gevraagd of hij een auteur wilde overnemen die te weinig verkocht. Namen wil hij niet noemen; op het aanbod is hij niet ingegaan.

Sea Urchin Editions is een jonge, kleine uitgeverij die fantastische, visionaire en surrealistische literatuur uitbrengt. Kortgeleden verscheen Roerige nacht, een bundel prozagedichten van Henri Michaux. De Rotterdamse beeldend kunstenaar Ben Schot is nu vier jaar uitgever. Zijn brood verdient hij als parttime docent. Vorig jaar stond Schot voor het eerst op de beurs voor kleine uitgevers. Vooral belangrijk vindt hij het directe contact met belangstellenden. ,,Ik heb een klein fonds, ik verkoop niet zoveel.''

Dat zijn boek van Henri Michaux laatst door de Volkskrant werd besproken noemt Schot `heel belangrijk'. ,,Vooral omdat boekhandels, distributeurs en grote uitgeverijen zo langzamerhand een gesloten circuit vormen. Als kleintje kom je daar niet tussen. Het landelijke distributiecentrum Centraal Boekhuis heeft dit jaar de vaste abonnementskosten voor kleine uitgevers verhoogd van 90 euro naar 270 euro. Voor mij valt het niet meer te betalen.''

Schot vindt dat het boekenaanbod steeds eentoniger wordt. ,,Grote uitgeverijen produceren veel boeken die snel moeten rouleren, daar heeft de distributeur ook belang bij. Wat lang ligt en mondjesmaat verkoopt, neemt ruimte in beslag.''

De boekhandels sluiten zich bij deze ontwikkeling aan, zegt hij. ,,Veel boekhandels nemen geen boeken meer van uitgeverijen die niet bij Centraal Boekhuis zijn aangesloten. Het publiek dat iets anders wil, moet zich in het circuit begeven van onafhankelijke boekhandels en kleine uitgeverijen.''

Beurs van kleine uitgevers. Zo 12/12, 13.00u. Paradiso, Amsterdam.