Schrijvers van de hulprock

Bob Geldof kreeg nul op het rekest toen hij probeerde de Nederlandse BTW terug te krijgen voor de dvd van de door hem georganiseerde Live Aid-concerten. Ons land kon het zich niet veroorloven, bovendien deden we toch al meer aan ontwikkelingssamenwerking dan Groot-Brittannië, waar het belastinggeld wél aan het goede doel werd teruggegeven.

Het verbaast dan ook niet echt dat er in Nederland geen uitgever bereid is gevonden Telling Tales te vertalen, een literaire versie van `Live Aid', met Nadine Gordimer in de rol van Bob Geldof en aids-bestrijding als inzet. De Zuid-Afrikaanse schrijfster en Nobelprijswinnares Nadine Gordimer vroeg 21 auteurs een verhaal of fragment af te staan. Ze heeft een indrukwekkende lijst namen verzameld, met onder anderen Chinua Achebe, Arthur Miller, Salman Rushdie, José Saramago, Susan Sontag, Michel Tournier en John Updike.

Het eerste dat opvalt is dat de fragmenten zelf niets van doen hebben met de aanleiding, en ook dat een onderling verband ontbreekt. `De verhalen omvatten een breed scala aan emoties en situaties van ons menselijk universum: tragedie, komedie, fantasie, satire, drama's van lichamelijke liefde of oorlog', legt Gordimer in haar inleiding uit. Maar ja, welke literatuur valt daar niet onder? In Zuid-Afrika word je zelfs op straat gewezen op de relatie tussen liefde, seks en dood. Op billboards wordt iedereen aangespoord zich op hiv te laten testen. In boekhandels liggen kleuterboekjes als Hi! I'm HIV-positive, waarin aan de hand van Bobo-achtige tekeningen en teksten wordt uitgelegd wat aids is, hoe het zesjarige meisje uit de titel besmet is geraakt en wat er gebeurt met de mensen die worden opgenomen in een kliniek.

Het mag dan ook opmerkelijk heten dat in een bundel die ter gelegenheid van Wereld Aids Dag verschijnt geen enkel verhaal over dit onderwerp is terug te vinden – zelfs niet in de bijdrage van Susan Sontag (die een behartigenswaardig boek over `ziekte als metafoor' heeft geschreven). Behalve in de inleiding komt het woord slechts één keer voor, in een opsomming van sterfgevallen in een verhaal van Margaret Atwood, waarin het prompt een kunstenaar is die aan aids overlijdt, terwijl anderen bezwijken aan een hartaanval of kanker.

Het ontbreken van thematische samenhang is natuurlijk geen kwaliteitsoordeel. Er staan best mooie en zeer uiteenlopende verhalen in Telling Tales, maar de meeste zijn al bekend uit eerder gepubliceerd werk. Verhalen over de dood van naasten (bij Es'kia Mphahlele en Njabulo Ndebele bijvoorbeeld) worden afgewisseld door een verhaal als dat van Christa Wolf over een man die zijn mobiele nummer niet aan derden wil afstaan, en door Woody Allens geestige schets van een ouderpaar dat moet verwerken dat hun kind niet door de ballotagecommissie van een peuterspeelzaal is gekomen waardoor de kans op Harvard is verkeken. Ook Gordimer's klassieker `The Ultimate Safari' is opgenomen, een spannend en betrokken verhaal, vanuit kinderperspectief, over een familie die op de vlucht is voor plunderende bandieten uit Mozambique.

Uiteindelijk getuigt Telling Tales vooral van het indrukwekkende adressenboekje van Gordimer, En van haar overtuigingskracht wanneer de wereldliteratuur voor een goed doel ingeschakeld moet worden.

Nadine Gordimer (red.): Telling Tales. Picador, 300 blz. €19,95