Overmoed in gas en licht

Het verbod van de kersverse eurocommissaris voor Mededinging Neelie Kroes op de fusie van twee Portugese energieproducenten kan ook gevolgen hebben voor Nederland. Het maakt de droom van sommigen om de Nederlandse energiebedrijven met netten en al samen te smelten tot één geprivatiseerde nationale kampioen minder haalbaar. Dit staat nog niet in de analyses van alle advocaten, pr-firma's en hoogleraren die betaald worden door de energiebedrijven om met economische en juridische argumenten te lobbyen tegen de plannen van het rijk om de elektriciteitsnetten in publieke handen te houden.

Nog steeds zijn de energiebedrijven eigendom van de provincies en de gemeenten. Die willen dit bezit zo snel mogelijk verkopen met kabels en al. Minister van Economische zaken Brinkhorst (D66) wil echter de infrastructuur in publieke handen houden. Zonder netten zijn de energiebedrijven minder waard. Het is lucratief om de stroom op eigen netten te kunnen leveren. De Dienst toezicht en uitvoering energie (DTe) is zwak en er zijn veel mogelijkheden om de in energiebedrijven verplichte `Chinese muren' tussen netten en stroomleverantie te doorbreken en de concurrent van de eigen netten weg te houden.

Een onafhankelijke kabelexploitant bevordert de concurrentie tussen stroomleveranciers. Bovendien blijft er centraal zicht op vraag en aanbod in de energie in Nederland. Als de publieke infrastructuur in buitenlandse handen komt – en er zijn veel buitenlandse gegadigden – verdwijnt de coördinatie. De oorzaken van stroomtekorten blijven dan onbekend, zeker als de netten in handen komen van kapitaalkrachtige buitenlandse partijen met afgelegen hoofdkantoren, voor wie de Nederlandse markt een schijntje is.

Het voorstel van de energiebedrijven om publieke netten mee te verkopen is radicaal. In België wordt nu onder druk van de mededingsautoriteit het beheer van de netten in publieke handen gebracht, terwijl de levering aan particuliere bedrijven wordt overgelaten. In Duitsland zijn de publieke netten niet verkocht, maar worden er slechts tijdelijke concessies aan private partijen over verleend.

Helaas hebben de Nederlandse energiebedrijven hun kabelnetten al jaren geleden voor een fiscaal voordeel verkocht aan en teruggehuurd van een Amerikaans bedrijf. Deze onterechte verkoop is een vals argument om de plannen van Brinkhorst tegen te houden. Ze hebben zichzelf in deze problemen gebracht en ze kunnen er ook wel weer uitkomen.

De harde anti-overheidslobby van de energiebedrijven is overmoedig, want ze zijn nog steeds publiek bezit. Sinds ze organisatorisch losser staan van hun publieke eigenaren prijken bedrijven als Nuon of Essent bovenaan de klachtenlijsten van de Consumentenbond en consumenten-tv-programma's. Mede daardoor staan privatisering en marktwerking bij het publiek in een kwade reuk. Vandaar dat Kamerleden de rug recht moeten houden en minister Brinkhorst moeten blijven steunen. Als de energiebedrijven al moeten worden verkocht, horen ten bate van eerlijke concurrentie en adequaat beheer de netten in publieke handen te blijven.