Het geluk zal hij nooit vinden

Het zijn nagenoeg allemaal personages zonder achternaam in de nieuwe roman Hartslag (Hjertelyd) van de Deense schrijver Jens Christian Grøndahl (1959). De vertellende hoofdpersoon is zelfs volledig naamloos; hij heeft in Kopenhagen een winkel in Japanse prenten. Een telefoontje van een concertpianiste die Ariane heet, roept in hem een stroom van herinneringen wakker: zij is de zuster van zijn jeugdvriend Adrian en zij vertelt hem dat Adrian op jonge leeftijd in New York is overleden. Vervolgens ontspint zich een liefdesverhaal waarin geliefden opduiken en weer verdwijnen, verhoudingen stuklopen. Vrouwen hebben namen als Eva, Bibi, Doris, Inge, Paula, Jill en Yuki. De mannen zijn beduidend in de minderheid in Grøndahls universum. Behalve de ik-figuur is er alleen de jeugdvriend Adrian.

Hartslag is een intrigerende en soms raadselachtig gecomponeerde roman. Aanvankelijk wekt Grøndahl de suggestie dat Adrian en Ariane eigenlijk een geheimzinnig, androgyn personage vertegenwoordigen. Dat blijkt niet het geval, maar ze zijn wél verwikkeld in een intense broer- en zusterliefde. Grøndahl verwierf in Nederland bekendheid met de betrekkelijk strak geconstrueerde roman Stilte in oktober. Het omvangrijke Lucca getuigde van de ambitie een panoramische, veelomvattende roman te schrijven. Met Veranderend licht en vooral met het in 1999 in Denemarken verschenen Hartslag zet Grøndahls de stijl van Lucca voort, een breed opgezette, meanderende roman vol onderhuidse spanning.

De gebeurtenissen in Hartslag zijn gevat binnen een raamvertelling. De ikfiguur zou graag van zijn overleden vriend een bepaalde erotische prent terugkrijgen. Aan het slot van de roman speelt de stiefdochter van Adrian, ze heet Eva, hem de prent in handen. Dit is een mooi beeld van continuïteit: de vriendschapsband blijft bestendigd. Maar Grøndahl houdt nog een verrassing achter de hand. In een bui van pure begeerte heeft Adrian het bed gedeeld met zijn stiefdochter. Zij is in verwachting van hem. In het ziekenhuis luistert de ikfiguur naar de hartslag van het nieuwe kindje. `Er is dus toch leven na de dood', mijmert hij.

Overwegingen, beschrijvingen van stemmingen en gevoelens: zij maken de kracht uit van Grøndahls schrijverschap. Of de personages zich nu bevinden in New York, Jeruzalem, Kopenhagen of elders, de auteur gaat voorbij aan zelfs de geringste beschrijving. De plaatsnaam moet voldoende zijn om het stadsbeeld op te roepen. Het gaat hem om de personages. Een roman van Grøndahl reduceren tot de weergave van gebeurtenissen doet zijn stem onrecht. Hij verrast je steeds met een treffende gebeurtenis of een vergelijking.

In Hartslag draait alles om dat ene, nooit uitputtend te beschrijven woord `liefde'. Grøndahl schrijft: `Begeerte en liefde, we hebben alleen die woorden, maar soms zijn woorden een sta-in-de weg. Andere keren zijn ze ontoereikend.' En elders stelt hij over de versplinterde wereld waarin de hoofdpersoon leeft: `Het kwam me voor dat mijn leven niets anders was dan een toevallige constellatie van details, ieder voor zich zonder speciaal belang. [...] Er bevindt zich altijd een afgrond tussen datgene wat achter je ligt en de blik die achteruitkijkt. Je bent altijd ouder dan je geschiedenis. Degene die vertelt, is nooit dezelfde als degene over wie er wordt verteld, en dat is de reden waarom de geschiedenis verteld kan worden.'

Hartslag is een rijk boek dat door de trage verteltoon en de langzame ontwikkeling iets bedwelmends heeft. De lezer moet niet willen voortjagen naar het einde, maar bladzijde voor bladzijde het verhaal volgen. De verhouding tussen broer en zuster, Adrian en Ariane, is subtiel en innig vormgegeven. De hoofdpersoon bevindt zich tussen hen in. Zijn verlangen uit zijn jonge jaren opgenomen te worden in het gezin van zijn vriend heeft hem voor de rest van zijn leven getekend, alsof de leegte van de jeugd op wanhopige wijze opgevuld moet worden. De `hartslag' waarnaar het boek is vernoemd en die het laatste woord van het boek vormt, geldt als metafoor van het perpetuum mobile van de liefde. Aldoor beginnen mensen er opnieuw aan. In het geval van Grøndahl betekent dat ook dat de leegte in de mensenharten erg groot is. Liefde is nooit vervulling, altijd onvervulbaarheid. Ondanks de optimistische titel en het nieuwe leven dat gloort aan het slot, is Hartslag een somber boek. De ikfiguur is een zoekende man die nooit het geluk zal vinden.

Jens Christian Grøndahl: Hartslag. Vertaald door Gerard Cruys. J.M. Meulenhoff, 254 blz. €17,50