Een pijnlijke affaire

Deze film doet pijn. Trolösa (`Ontrouw', hier uitgebracht als Faithless) brengt de hoge prijs in rekening die voor een buitenechtelijke affaire moet worden betaald: door de overspelige Marianne (briljante rol van Lena Endre), haar minnaar, haar echtgenoot en haar dochtertje. Gelukkig is er een raamvertelling die afstand schept, anders zou de film onverdraaglijk zijn.

Ingmar Bergman schreef het scenario dat is gebaseerd op een autobiografisch voorval: een affaire in Parijs, eind jaren veertig, met een vrouw die later door haar ex-echtgenoot, uit wraak, is verkracht. Bergman is er altijd mee blijven worstelen dat hij haar toen, verteerd door jaloezie, niet gesteund heeft, schrijft hij in zijn autobiografie Laterna Magica. In de film zien we een oude schrijver en regisseur – hij heet ook `Bergman' (Erland Josephson, erg goed) – die aan een boek over deze gebeurtenissen werkt. De vrouw verschijnt in zijn fantasie voor hem en vertelt hem met horten en stoten haar kant van het verhaal. Maar is ze meer dan het denkbeeld van de auteur? En valt de oude schrijver nog wel samen met zijn jongere zelf? Kunst en leven komen bij Bergman nooit op een simpele manier samen; kunst kan dus ook nooit iets goed maken. Opmerkelijk is verder dat Faithless is geregisseerd door Liv Ullmann, die veel voor Bergman acteerde en met wie hij ook een affaire had en een dochter kreeg.

Wat de overspelige Marianne precies beweegt, blijft in de lucht hangen. In de beroemde monoloog van de getroubleerde verpleegster Alma in Bergmans meesterwerk Persona (1966), komt veel sterker naar voren hoe een grensoverschrijdende seksuele ervaring, op één middag in haar leven, een moment van ultiem geluk vormde. Faithless gaat veel verhulder om met seks – en laat vooral de schaduwzijden zien. In de film zit ook spanning tussen het moraliserende wereldbeeld van regisseur Ullmann, die de nadruk legt op de verkeerde keuzes van de personages, en het fatalistische ontzag voor het raadsel van de liefde en het noodlot van scenarist Bergman. De kijker mag zelf bepalen wat de doorslag geeft: de moraal of het mysterie. Faithless is geen prettige ervaring en het is allerminst zeker dat je door het zien van de film een beter mens zal worden. Mis hem niet.

Trolösa/Faithless (Liv Ullmann, 2000, Zweden etc.), Ned.3, 23.55-2.30u.