Een kwartier beroemd

Een van de beste diagnoses van de moderniteit is de uitspraak van Andy Warhol. Ieder mens, zei hij, heeft er recht op, een kwartier beroemd te zijn. Fifteen minutes of fame. Moderniteit is een betrekkelijk nieuw begrip. Over de inhoud van het woord kunnen we van mening verschillen. Maar er is geen moderniteit zonder de media. Alleen door de media, vooral de televisie, kan een mens beroemd worden. Iedereen die weet wat televisie is, wil zelf ook op de televisie. Dat kun je al zien als er in de openbare ruimte wordt gedraaid. Meestal is er wel iemand die een leuke bek trekkend voor de lens opduikt. Of kinderen beginnen te zwaaien. Kleine Irakeesjes staan op een puinhoop in Falluja naar de wereld te zwaaien. Ik zie dat, schrijf het op, u denkt erover na, en die kinderen zijn dicht bij hun fifteen minutes of fame. Een kwartier is in de 21ste eeuw al te lang. Met een paar minuten moeten ze tevreden zijn.

Roem hoort ook tot de smakelijkste lekkernijen van de moderniteit. Of tot de verslavende. In ieder geval heb je mensen die er niet genoeg van kunnen krijgen. Tot de wereldberoemdsten hoort de heer Saatchi, voormalig reclametycoon en nu, sinds jaren, kunstverzamelaar, handelaar, beschermer en promotor van wat in de jaren negentig de jonge Britse beeldende kunst was. Bekend als Brit Art. Een paar jaar geleden heeft het gemeentemuseum van Brooklyn zijn verzameling tentoongesteld, met als titel SENSATION. De sensatie werd toen veroorzaakt door burgemeester Rudy Giuliani, die dreigde de subsidie voor het museum in te trekken. Als katholiek voelde hij zich beledigd door een portret van de Heilige Maagd. De kunstenaar, Chris Ofili, had het met olifantenvijgen versierd. Het conflict werd in der minne geschikt, de versiering werd niet beledigend bevonden. Saatchi had zijn fame vernieuwd.

In juni van dit jaar brak brandde in Londen het pakhuis af waarin de collectie lag opgeslagen. Peter Conrad, kunstbeschouwer van The Observer, vond de gebeurtenis op zijn slechtst een ongeluk, en op zijn best misschien een `overdue act' of `aesthetic cleansing'. ,,Deze brand komt op tijd en is rechtvaardig. Er is geen reden tot treurnis,' schreef hij. The Economist noteerde dat de heer Saatchi wel geschrokken zal zijn, maar niet zo hard als de bedrijven die de `dieren op sterk water' hadden verzekerd. Ook de grote haai in formaline, van Damien Hirst, getiteld The Physical Impossibility of Death in the Mind of Someone Living moest als verloren worden beschouwd. En de tent van Tracey Emin waarin ze de bewijzen van haar seksleven had uitgestald en bevestigd. Die kunst was weg, maar Saatchi weer beroemd.

Na de brand leek Saatchi uit de moderniteit te zijn verdwenen. Tot hij deze week opnieuw in de wereldpers verscheen. Hij heeft, zegt hij, zijn hele collectie aan de Tate aangeboden, maar de directeur van dit museum, Nicholas Serota heeft geweigerd. Geen sprake van, zei Serota. Van zo'n aanbod had hij nog nooit gehoord. De ruzie duurt voort. Saatchi en de Tate zijn in zekere mate concurrenten. Vorig jaar heeft de verzamelaar dicht in de buurt van het museum zijn eigen expositieruimte geopend, 3.800 vierkante meter waarin je tegen betaling van ongeveer 15 euro wordt toegelaten. De Tate is gratis. Bij Saatchi loopt het niet storm, bij de Tate wel.

Tot zover deze bijzonderheden over dit conflict in de kunst. In de International Herald Tribune van afgelopen dinsdag wordt de berichtgeving geillusteerd met een plaatje van Hymn, een werk van Damien Hirst. Het is een ongeveer drie meter hoog model van een opengesneden mens zonder armen. Een model van het soort dat vroeger in kleiner formaat gebruikt werd in de lessen menskunde op de middelbare school. Als kinderen zaten we er paf van in de bank. Bij dit model dacht ik: wat moet dat? Altijd als ik werk uit de school van Brit-art zie, denk ik dat. De vitrines met chirurgisch gereedschap, de glazen container met vuil ziekenhuisbeddegoed die eigendom is van het Amsterdamse Stedelijk Museum. Nog zo'n containertje waarin vliegen electrisch worden doodgemaakt, de Insectocutor. Wat moet dat? Probeer eerst zelf een vlieg te maken voor je onder artistieke voorwendsels zo'n dier executeert.

Charles Saatchi werkt met armen en benen om levenslang beroemd te blijven. Mijn zegen heeft hij. Maar in de kunst die hij propageert zit voor mij een smaak van valsheid. In de jaren negentig had hij een goede neus voor datgene waarmee een kunstenaar toen beroemd kon worden. Dit zintuig is bij hem aan het verzwakken. Investeer niet in stukken die uit zijn collectie komen. Welke het zal worden weten we nog niet, maar nieuwe kunst en nieuwe roem zijn in aantocht.