`Tribunaal in 2008 in de ijskast'

Het Joegoslavië-tribunaal blijft tot 2008 – tenzij de twee hoofdverdachten dan nog voortvluchtig zijn. In dat geval wordt het hof `ingevroren', zegt de VS-gezant voor oorlogsmisdaden.

Twee jaar geleden zei hij dat het Joegoslavië-tribunaal er in 2008 mee op moest houden. De Amerikaanse ambassadeur voor oorlogsmisdaden, Pierre-Richard Prosper, had felle kritiek op het hof. Inefficiënt. Te duur. De processen duurden te lang. Het hof stond te ver af van de slachtoffers.

Zijn kritiek is niet milder geworden. Maar het tribunaal wordt, als het aan Prosper ligt, niet opgeheven als de twee belangrijkste nog voortvluchtige verdachten nog niet berecht zijn. Hij tikt met zijn vinger op de tafel en zegt: ,,Radovan Karadzic en Ratko Mladic moeten hier terechtstaan. In Den Haag. Dat moet gebeuren en dat gaat gebeuren.'' Als de Bosnisch-Servische leider Karadzic en de Bosnisch-Servische generaal Mladic in 2008 nog niet zijn gearresteerd, gaat het tribunaal ,,in de ijskast'', zegt Prosper. Het gaat dan alleen maar ,,even op slot'' en het gaat meteen weer open als de twee zijn opgepakt. ,,Je moet een constructie bedenken waarbij rechters, aanklagers, en de griffie op afroep beschikbaar zijn om het werk te doen. De toga's aan, en aan de slag. Alle documenten liggen al klaar.''

Pierre-Richard Prosper is in Nederland om het idee van `2008 plus' te bespreken met de plaatsvervangend hoofdaanklager van het tribunaal, David Tolbert, en om te praten over het Internationaal Strafhof. De VS erkennen het strafhof niet. ,,Over het streven naar internationale gerechtigheid bestaat tussen ons en het Internationaal Strafhof geen verschil van mening'', zei Prosper eerder deze week op een congres over internationaal strafrecht. ,,We verschillen wel grondig van mening over de manier waarop die internationale gerechtigheid moet worden bereikt.'' De VS vinden dat landen ,,hun eigen zaken'' moeten regelen als het over rechtspraak gaat, en als ze dat niet doen ,,helpen we ze, zoals in het geval van Irak''.

Prosper was officier van justitie in de VS tot hij aanklager bij het Rwanda-tribunaal werd. In 1998 lukte het hem om Jean-Paul Akayesu veroordeeld te krijgen voor genocide. Akayesu was burgemeester van een gemeente in Rwanda, waar tweeduizend Tutsi's werden vermoord. Het was de eerste keer dat een internationaal hof een uitspraak deed op basis van de genocide-conventie van 1948.

Prosper ging terug naar Washington om te gaan werken bij het bureau voor oorlogsmisdaden dat president Clinton had opgericht. Na de verkiezing van George Bush, in 2001, ging Prosper het bureau leiden. Al na één maand pleitte hij voor een aanpassing van de Geneefse Conventies, omdat hij vond dat de afspraken over oorlogsrecht verouderd waren – er was nu een nieuw type conflict: de strijd tegen het terrorisme. De VS vinden dat die strijd geen conflict is van landen, maar van individuen en organisaties. Prosper zei: ,,We moeten nagaan of de internationale verdragen nog wel passen bij dit moment in de geschiedenis.''

Prosper vindt het niet alleen zijn taak de discussie over internationaal recht op gang te brengen. Hij probeert ook oorlogsmisdadigers te bewegen zich over te geven, bijvoorbeeld door met hun familie te praten. Twee jaar geleden ging hij in Montenegro op bezoek bij de moeder van Radovan Karadzic. Diens broer, Luka, was er ook. ,,Luka wilde onderhandelen over de aanklacht, maar daar was ik niet voor gekomen. Alleen een vrijwillige en waardige overgave was bespreekbaar'', zegt Prosper.

Hij at brood, kaas en ham met Karadzic' moeder en broer, ze praatten een paar uur met elkaar. ,,We hadden het over de manier waarop hij naar Den Haag zou kunnen gaan. Hij zou een verklaring kunnen afleggen.'' Het gesprek leidde tot niets. De moeder van Karadzic zei: ,,Radovan is volwassen. Hij is president geweest. Hij weet zelf het beste wat goed voor hem is.''

Carla Del Ponte, hoofdaanklager van het tribunaal, had vorige week opnieuw kritiek op de NAVO. Die zou te weinig doen om Karadzic en Mladic op te pakken. Prosper zegt dat het ,,niet erg helpt'' als Del Ponte de NAVO voortdurend bekritiseert. ,,Del Ponte moet begrijpen dat bij de NAVO mensen zeer betrokken zijn bij dit onderwerp en dat ze er alles aan doen om Karadzic en Mladic te vinden. Als je steeds kritiek krijgt, tast dat je moreel aan.'' Hij vindt ook dat haar kritiek de mensen ,,aanmoedigt'' die Mladic en Karadzic helpen – die denken dan: de NAVO doet toch niks. Prosper zegt dat hij het er met Del Ponte over heeft gehad. ,,Maar de hoofdaanklager is onafhankelijk. Ze is een vrouw met opvattingen.''

De VS steunden vorig jaar haar herbenoeming bij het Joegoslavië-tribunaal, maar wilden dat er een andere hoofdaanklager werd benoemd voor het Rwanda-tribunaal. Del Ponte was tot die tijd hoofdaanklager geweest van de twee tribunalen. ,,Wij wilden haar niet vervangen'', zegt Prosper. ,,Dat zou een verkeerd signaal zijn geweest. Je moet een paard niet halverwege de race vervangen.''

Prosper wil ,,als diplomaat en als oud-aanklager'' geen commentaar geven op de manier waarop de aanklagers het proces voeren tegen de Joegoslavische oud-president Slobodan Miloševic. Hij noemt het proces wel ,,erg problematisch''. ,,Wat ons stoort is de lengte van het proces'', zegt hij. De rechtszaak begon in februari 2002 en Miloševic is nog maar net begonnen aan zíjn deel van het proces. Prosper vindt dat Miloševic van de rechters te veel ruimte krijgt waardoor hij een ,,politiek platform'' heeft. De rechters hadden Miloševic, die zijn eigen verdediging voert omdat hij het VN-hof niet erkent, een advocaat moet opdringen, zegt Prosper. ,,Dat verhoogt het tempo en de integriteit van het proces.'' Nu is de procesgang ,,te duur, niet efficiënt, te langzaam, en te ver verwijderd van de dagelijkse werkelijkheid van slachtoffers''. ,,Deze tribunalen'', zegt Prosper, ,,zijn niet opgericht om de geschiedenis van een conflict vast te leggen. Ze moeten bewijsmateriaal aandragen voor schuld of onschuld.''