Roemenië: wel twijfels, geen twijfelgeval

Na klachten over persbreidel en corruptie wordt Roemenië nu ook gehekeld wegens vermeende verkiezingsfraude. Toch is het land welkom in de EU.

,,We zijn er bezorgd over'', zegt Onno Simons, plaatsvervangend hoofd van de delegatie van de Europese Commissie in Boekarest, naar aanleiding van de ophef over de onregelmatig verlopen presidents- en parlementsverkiezingen in Roemenië eind november. ,,Op grond van informatie van waarnemers neigen wij ernaar te denken dat er op méér dan bescheiden schaal fraude is gepleegd.'' Simons bezigt voorzichtiger taal dan oud-eurocommissaris Frits Bolkestein, die zich over EU-toetreder Roemenië zeer kritisch uitlaat. ,,Een door en door corrupt land'', zei de oud-commissaris van de EU vorige week in een interview waarin hij zich afvroeg waarom de EU Roemenië aan boord neemt.

Op die vraag heeft de Unie een antwoord gevonden dat kennelijk voor iedereen aanvaardbaar is – voor zowel de Roemenen, die per 1 januari 2007 mogen toetreden, als voor de kritische rapporteurs die menen dat Roemenië eigenlijk nog niet voldoet. Het antwoord dat gisteren bekend werd: Roemenië mag erbij, maar als beloofde juridische hervormingen en de aanpak van de wijdverbreide corruptie achterblijven dreigt de rode kaart. ,,De Unie heeft in geval van Roemenië een supernoodrem-clausule opgesteld'', zegt Simons. De mogelijke straf, als Roemenië zich er niet aan houdt, is uitstel van toetreding. Maar geen enkele waarnemer, in Brussel of in Boekarest, gelooft dat het daar ooit van komt. Want afwijken van het tijdpad betekent gezichtsverlies voor de verantwoordelijken in Brussel.

Het is de bedoeling dat de EU-regeringsleiders op 17 december een beslissing over Roemenië nemen. Maar gisteren werden door de ambassadeurs bij de EU de onderhandelingen al afgerond, een voorwaarde voor het besluit van 17 december. Roemenië is dus ondanks de vele twijfels geen twijfelgeval meer. Een paradoxale situatie waar, hoopt Brussel, kritische lidstaten als Nederland toch vrede mee kunnen hebben. ,,Roemenië heeft nog een berg huiswerk te doen, en daar zullen we kritisch op toezien'', zegt Simons.

Na aanhoudende klachten over persbreidel en corruptie wordt Roemenië ook gehekeld wegens vermeende fraude bij verkiezingen van 28 november. Toch waren de reacties vanuit Brussel op de onregelmatigheden mild. ,,Het brengt Roemenië's toetreding niet in gevaar.'' Dat de Unie zich zo soepel opstelt is volgens waarnemers vooral te danken aan de opstelling van lidstaten Frankrijk, Italië en Duitsland. Die landen willen haast maken met Roemenië's toetreding. Duitsland heeft van oudsher een spilfunctie in het proces van de Europese eenwording. Frankrijk en Italië voelen een sterke culturele verwantschap met Roemenië, en Italiaanse en Franse bedrijven deden de laatste tien jaar flinke investeringen in Roemenië.

In Roemenië krijg je pas iets voor elkaar met het mes op de keel, zegt een buitenlandse diplomaat in Boekarest. Maar nu het toegangskaartje tot de EU eenmaal is uitgereikt heeft de Unie dat instrument laten vallen. Met als potentieel kwalijk gevolg, zo vrezen velen, dat de eisen van de EU door de Roemenen niet langer serieus worden genomen. De vergelijking wordt getrokken met Slowakije, waar EU-diplomaten nog tijdens de toetredingsonderhandelingen te verstaan kregen: `Jullie kunnen ons wat met je gezeur. We hebben nu toch een datum voor toetreding! Ons maak je niets meer.' Een zelfde `moreel verval' zal zich in Roemenië ,,in het kwadraat'' voordoen, aldus een waarnemer in Boekarest.

Zondag mogen de Roemenen in een tweede ronde van de presidentsverkiezingen kiezen tussen oppositiekandidaat Traian Basescu (PNL-PD, liberalen en democraten) en Adrian Nastase, kandidaat van de regerende socialisten. ,,De klachten over fraude bij de eerste ronde hebben kennelijk geen enkele invloed gehad op de mening van de EU'', constateert Adrian Sorescu, directeur van Pro Democratia, de organisatie die met ruim drieduizend man waarnam tijdens de eerste verkiezingsronde eind november. Naar aanleiding van de ,,grootschalige fraude'' die werd gerapporteerd, kondigde Pro Democratia aan uit protest niet waar te zullen nemen bij de tweede ronde. Maar in een brief richtte Jonathan Scheele, hoofd van de Europese delegatie in Boekarest, zich vorige week tot Sorescu met het dringende verzoek toch die waarnemende functie te vervullen. ,,We zijn gezwicht voor die druk'', zegt Sorescu. ,,Maar we hebben ditmaal voorwaarden gesteld die de kans op fraude kleiner maken. Aan de belangrijkste voorwaarden is voldaan, dus zijn we er zondag bij.'' Hij noemt desondanks de Roemeense kieswet ,,antiek vergeleken met die in Oekraïne''. Sorescu: ,,Hoe zeer ik zelf ook integratie in Europa toejuich, moet ik Brussel toch waarschuwen: wacht nog een paar jaar met Roemenië.''