Leeggezogen om verder te kunnen leven

Steeds meer mensen laten zich behandelen aan de gevolgen van een trauma. In Amsterdam staat een kliniek waar wordt geëxperimenteerd met een nieuwe behandeling.

Naast het Academisch Medisch Centrum van Amsterdam ligt een vijver. Brandweerlieden en agenten halen een lijk uit het water.

Op een steenworp afstand ligt het psychiatrisch centrum AMC/De Meren. De mensen die de jongen uit het water hebben gehaald kunnen een traumatische ervaring bijschrijven. Wellicht komt er weer werk af op Miranda Olff en haar team. Dr. Olff staat in De Meren aan het hoofd van de afdeling die mensen behandelt die lijden aan een posttraumatische stressstoornis (PTSS).

Het programma is opgericht naar aanleiding van de ramp met de El Al-Boeing die in 1992 op de Bijlmer stortte. Gaandeweg is de opvang en behandeling uitgebreid. Cliënten worden doorgestuurd door de huisarts of slachtofferhulp. De grootste groep daarvan bestaat uit slachtoffers van geweldsmisdrijven en verkeersongevallen. Jaarlijks komen er 90 inschrijvingen bij.

Ook is de afdeling hét opvangpunt voor de politie in Nederland. Olff: ,,Dit jaar zijn circa 60 politiemensen naar ons verwezen voor diagnostiek. De behandeling krijgen ze in hun eigen regio door een therapeut uit ons netwerk.''

Fred van Beem (52) is politieman in Limburg. Drie jaar geleden reed hij tijdens zijn vakantie in Frankrijk een jongetje van negen aan. ,,Ik hoor een klap, zegt mijn vrouw, maar ik had niks gemerkt. Dat manneke was zo de straat op gerend.'' Hij kreeg een blackout en kan zich niets meer herinneren van wat er vlak na het ongeluk gebeurde.

Terug in Nederland hervatte hij zijn werk, tot hij de melding kreeg dat er een aanrijding was. ,,Ik zat verstijfd in de auto, het hele verhaal kwam keihard terug.'' Van zijn werkgever mocht hij de binnendienst in, en het ging goed tot uit Frankrijk het bericht kwam dat het aangereden jongetje voor zijn leven geestelijk en lichamelijk gehandicapt was. ,,In die tijd was mijn moeder terminaal ziek, en toen knapte het draadje.'' Van Beem werd door de bedrijfsarts naar het AMC gestuurd. Daar werd hem duidelijk gemaakt dat zijn slaapstoornissen, zijn agressie en plotselinge uitvallen en zijn algemene gebrek aan levenslust onderdeel waren van PTSS. De sessies waren zwaar. ,,De therapeut heeft me leeggezogen. De eerste weken had ik zware koppijn. Ik was helemaal down en gebroken.'' Maar de therapie verliep goed. Vlak voordat hij dreigde vast te lopen in de WAO, kon hij weer aan de slag als politieman, maar niet op straat.

PTSS kan vele oorzaken hebben, maar de klachten lijken op elkaar. Zoals paniekaanvallen of slaapstoornissen wanneer de herinnering aan de pijnlijke episode zich onverwacht aandient. Werken kan onmogelijk worden. Werkgevers en werknemers hebben er baat bij, aldus Olff, om PTSS te herkennen en te laten behandelen.

De reguliere behandeling bestaat uit zestien wekelijkse sessies waarbij het trauma ,,in alle heftigheid onder gecontroleerde en veilige omstandigheden'' wordt herbeleefd. Daarna proberen therapeut en patiënt de gebeurtenis ,,betekenis'' te geven en sluiten de behandeling af met een afscheidsritueel. Bijvoorbeeld door een brief te schrijven die wordt verbrand.

,,Ik had voor de verzekering foto's gemaakt van de plaats van het ongeluk. Die stonden op een cd.'' Aan het eind van de sessies vroeg de therapeut of hij nog iets had dat aan het ongeluk herinnerde. ,,Eerst vond ik het een beetje kinderachtig om die cd in de prullenmand te gooien, maar op de weg terug besefte ik dat dit een heel goede afsluiting van de therapie was. Het lag achter me.''

Van Beem is inmiddels een actief pleitbezorger van het laten behandelen van PTSS. ,,Bij de politie is het toch een machowereld. En psychologen zijn de ver-van-mijn-bed-show. Maar ik heb mijn mening moeten bijstellen over hulpverleners. Ik heb zelfs al een workshop gegeven over PTSS, met de behandelaars.''

Er is nu een nieuwe behandeling die het aantal sessies drastisch kan verminderen. Hierbij vraagt de therapeut aan de cliënt terug te denken aan de gebeurtenis, inclusief de bijbehorende beelden, gedachten en gevoelens, in combinatie met afleidende gebaren. De therapeut vraagt aan de cliënt om naar zijn hand te kijken. Vervolgens beweegt hij zijn hand voor het gezicht van de cliënt heen en weer en roept de gebeurtenis op. Na elke set van 25 oogbewegingen wordt rust genomen. Deze procedure ontketent een stroom van gedachten en beelden, en soms ook gevoelens en lichamelijke sensaties. Na verloop van tijd verliezen de herinneringen hun lading en kan de cliënt er aan terugdenken zonder heftige emoties.

Sandra Dierx (30) overleefde de terreuraanslag op Bali in 2002. Vlak na de aanslag merkte ze al dat ze schrok van knallen of het geluid van brekend glas. Later in Nederland schrok ze al als iemand de fiets tegen het raam zette. Binnen drie maanden na Bali kwam ze bij De Meren terecht.

,,Het was niet leuk om daar zo mee bezig te zijn, want je wil er juist niet aan denken. Maar het gaat nu steeds makkelijker om er aan terug te denken.'' Dierx is freelance actrice: ,,Als ik dit niet had gedaan, had ik niet kunnen werken.''

Hoe de nieuwe therapie werkt, weet nog niemand. Olff wil niet spreken van een `wondermiddel', en onderzoekt hoelang de behandeling beklijft. Dat PTSS iets verandert in de hersenen is wetenschappelijk vastgesteld. ,,Na de therapie zien we weer veranderingen in de hersenen. Nu gaan we tijdens de behandeling ook kijken wat in de hersenen gebeurt.''

Olffs werk dijt steeds verder uit. Zo heeft ze net contact gehad met NS. De eerste klanten zijn er al. ,,Onder andere iemand die meer dan tien keer te maken heeft gehad met een suïcide op zijn werk.''