Krantensanering

De voorgenomen fusie van het Algemeen Dagblad met zeven regionale kranten is een klassieke saneringsoperatie. Als de marges onder druk staan en de markt kalft snel af, dan moeten vergaande kostenbesparingen door intensieve samenwerking met de concurrent het rendement op peil houden. Hoewel journalisten het niet graag horen, gelden voor een dagbladuitgeverij uiteindelijk dezelfde wetten als voor koekfabrieken. Wegener en PcM uitgevers kiezen nu eieren voor hun geld. Er wordt een drastische en onsentimentele stap gezet, die broodnodig is om het overleven van vooral de kleinere regiokranten te garanderen.

De lezers betalen daarvoor wel een prijs. In het grootste deel van de Randstad belandt na de zomer van 2005 een pseudo-landelijke krant op de mat. De `Randsteden-krant' met de romp van het Algemeen Dagblad en een plaatselijk arm of been. Een regiokatern of eigen voorpagina. Of de huidige lezer dat zal accepteren, is de grote vraag. De trouwe lezers van regionale of stadskranten zijn vooral geïnteresseerd in hun stad of streek. Dat is voor hen de meerwaarde van de regiokrant. Aan landelijke kranten is er in Nederland voldoende aanbod. Zullen zulke half-identieke kranten als voldoende `eigen' worden beleefd in Rotterdam, Gouda, Dordrecht, Amersfoort, Utrecht en Den Haag? De ervaringen van Het Parool, dat ook lang heeft volgehouden een landelijke én Amsterdamse krant tegelijk te zijn, stemmen niet optimistisch. Het heeft een verdere afkalving van het abonneebestand niet kunnen stoppen. Uiteindelijk is een heldere focus en een duidelijke keuze voor een homogene lezersgroep onontkoombaar. Of de AD-combinatiekrant die horde zal kunnen nemen, is uiterst ongewis.

De voorgenomen fusie pakt bovendien nog niet het echte probleem aan. Dat is het onvermogen van de journalistiek en de dagbladuitgever om voor stedelijke gebieden een krant te maken waar voldoende nieuwe lezers geld voor willen betalen. Nieuwe lezers in de steden voelen zich vaak voldoende geïnformeerd door huis-aan-huisbladen of uitdeelkranten. Publieke kabelkrant, lokale publieke radio en televisie, internet, commerciële media – er is veel gratis toegankelijk. De meerwaarde van de onafhankelijke stads- of regiokrant is veel bewoners van grote steden niet duidelijk. Ook de binding met stad of streek is voor velen minder vanzelfsprekend, niet alleen voor de groeiende groep allochtone stadsbewoners.

Er zijn overal in de wereld grote sociale veranderingen gaande in de manier waarop burgers zich tegenwoordig informeren en de wijze waarop informatie beschikbaar komt. Er mag niet uitgesloten worden dat de grote stap die de regionale kranten nu noodgedwongen zetten, de voorbode is van veranderingen op de markt voor landelijke kranten. De sector is gelukkig wel in beweging: er worden de afgelopen vijf jaar meer initiatieven genomen dan in de vijfentwintig jaar ervoor. Er zijn experimenten gaande met nieuwe formaten, andere abonnementsvormen, nieuwe media: redacties raken minder naar binnen gekeerd, uitgevers worden klantvriendelijker. Maar intussen wordt de échte functie van de krant, landelijk of regionaal, nog door geen enkel ander medium overgenomen. Dat is het onversneden verschaffen van onafhankelijk verzamelde informatie die aan de hoogste eisen van betrouwbaarheid voldoet. Die functie is van groot belang in elke democratische samenleving – daar moet bij iedere fusie door uitgever en redactie voor worden gevochten.