`Gaat u maar weer met de energiebedrijven praten'

Minister Brinkhorst en de energiebedrijven liggen al maanden in de clinch over de stroom- en gasnetten. Gisteren stuurde de Tweede Kamer hen terug naar de onderhandelingstafel.

Het duizelt de lobbyiste na afloop van het Kameroverleg over de energiesector. Twee uur lang hebben minister Brinkhorst (Economische Zaken, D66) en Kamerleden gesproken over cross border leases, 100 procent overheidsbezit van de netwerken, de netten wel afsplitsen, misschien toch maar niet, en Europa, wat doet Europa? ,,Ik moet het even laten bezinken', zegt ze. En weg is ze, de roltrappen af.

Ze was niet de enige die het debat bijwoonde. Een leger van advocaten en lobbyisten uit de energiesector hield de publieke tribune tot de laatste plaats bezet. Want er staat veel op het spel: de stroom- en gasnetwerken van de energiebedrijven Essent, Nuon, Eneco en Delta, goed voor 18 miljard euro.

Brinkhorst wil deze netten van de energiebedrijven `afsplitsen'. Volgens hem kunnen de bedrijven anders hun positie misbruiken tegenover concurrenten door de inkomsten uit de stroomkabels en gaspijpen te gebruiken voor hun commerciële activiteiten. In toezicht door energieautoriteit DTe heeft hij onvoldoende vertrouwen. De netten in onafhankelijk, publiek eigendom plaatsen is volgens hem de beste oplossing.

Sinds Brinkhorst zijn plannen dit voorjaar bekendmaakte, is het oorlog met de energiebedrijven. Zij verzetten zich fel. Een ander probleem voor Brinkhorst is dat een aantal grote aandeelhouders – provincies en gemeenten – ook tegen het plan is. De patstelling duurt al maanden.

Over één ding is de Kamer het eens: als de energiebedrijven naar de beurs willen, moeten ze de kabels achterlaten. De netten zijn een ,,vitaal publiek belang' en moeten in overheidshanden blijven. Willen de bedrijven de glamour van het grote zakenleven? Prima, maar dan zonder de ,,bescherming' van de kostbare netwerken. Niet van twee walletjes eten.

Maar daar hield de eensgezindheid op. Het CDA-Kamerlid Hessels noemde splitsing het `ultimum remedium'. Brinkhorst moest eerst maar eens bezien welke andere mogelijkheden er zijn voor een goed werkende energiemarkt, voordat hij tot deze – nergens in Europa vertoonde – stap zou overgaan. Hij wil tevens duidelijkheid over de financiële gevolgen van de splitsing. Ook Slob (ChristenUnie) en Vendrik (GroenLinks) uitten hun twijfel bij de ,,timing'. Tussen de Nederlandse energiebedrijven onderling zou misschien wel een level playing field ontstaan, maar buitenlandse reuzen als het Franse EdF en het Duitse RWE zouden een enorm voordeel krijgen tegenover hun Nederlandse concurrenten omdat zij de kostbare netwerken mogen behouden. Hessels herinnerde eraan dat 18 van de 25 EU-lidstaten hun energiemarkt nog niet eens geliberaliseerd hebben.

Van groot gewicht was de bijdrage van VVD-Kamerlid De Krom. Hij riep Brinkhorst voor het eerst ,,nadrukkelijk op' om opnieuw te gaan praten met de energiebedrijven. ,,De VVD staat open voor goede alternatieven, al heb ik ze tot nu toe nog niet gezien.' Brinkhorst zei daarop dat ook voor hem de splitsing ,,geen doel, maar slechts een middel' is, maar dat de energiebedrijven wel met ,,aanzienlijk betere voorstellen zullen moeten komen'. Vooralsnog zet hij zijn plannen door en hij wil het dossier voor 2007 afgerond hebben.

De conclusie lijkt al met al dat de bedrijven een slag gewonnen hebben. ,,Ik weet nu wat een krachtige lobby is', zei De Krom. Maar Nuon-topman Van Halderen ziet het anders. ,,Het is een zeer gecompliceerd onderwerp, waarin men steeds meer inzicht begint te krijgen.' Hij neemt de uitnodiging om te overleggen graag aan. ,,Ik zie dit als een enorme stap voorwaarts.'

Naschrift van de auteur d.d. 27 december 2004:

De conclusie dat de minister door de Kamer is teruggestuurd is mogelijk wat te stellig geweest. Er was wel sprake van een oproep van de VVD om opnieuw te overleggen met de energiebedrijven, maar het verdere verloop van dit dossier zal moeten uitwijzen welk politiek gewicht deze oproep had. Verder is het stuk feitelijk juist.