China is te klein voor TCL

De pc-divisie van IBM is niet het eerste westerse bedrijf dat in Chinese handen komt. China's grootste producent van mobieltjes en tv's TCL lijfde al eerder bekende Westerse elektronicamerken in.

Een jonge vrouw in een donkerblauw uniform opent de hoge glazen deuren naar een grote, met onwezenlijk blauw neonlicht overgoten showroom. Daarin hangt een groot portret van drie Chinese schoonheidskoninginnen, die een sierlijk klein mobieltje van het merk TCL tegen hun oor gedrukt houden. Het is de Mobo, het nieuwste model van elektronicagigant TCL.

TCL, inmiddels de op één na grootste producent van televisies en mobiele telefoons in China, heeft een ongekend snelle groei doorgemaakt. ,,Kijk, dat zijn onze eerste telefoons, gebaseerd op toestellen die we vroeger in opdracht van Franse en Italiaanse klanten assembleerden'', zegt de boomlange en broodmagere vice-president-directeur van TCL, Zheng Chuanlie, terwijl hij naar een vitrinekast wijst. ,,We zijn begonnen in 1999, toen verkochten we 400.000 telefoons. Binnen vijf jaar zijn dat er meer dan negen miljoen geworden'', zegt Zheng trots. ,,Dat zegt iets over TCL. Onze filosofie is: we doen het niet of we pakken het groots aan.''

Voor TCL is zelfs de grote Chinese markt inmiddels te klein geworden. Denise Guo, hoofd van de afdeling PR van het bedrijf, vertelt enthousiast over het 'draken- en tijgersplan' van TCL. Volgens dat plan moeten de bedrijfseenheden televisie en mobiele telefonie over maximaal vijf jaar tot de grootste vijf van de wereld behoren. ,,We willen een echte multinational worden'', voegt Zheng daaraan toe.

Bij TCL hebben ze ook gehoord van de overname van IBM's computerdivisie door China's belangrijkste computerfabrikant Lenovo. ,,De tactiek om westerse branchegenoten over te nemen, hebben ze van ons afgekeken'', zegt Guo, terwijl ze op haar laptop van het merk TCL een presentatie over de geschiedenis van TCL oproept.

TCL begon in 2002 met de voor China nieuwe en revolutionaire strategie van internationalisering. Toen kocht het de failliete Duitse televisiemaker Schneider op, in de hoop om met de naam, de kennis en de distrubitiekanalen van Schneider de Europese markt veel sneller dan onder eigen naam te kunnen veroveren.

Medio 2004 volgde de oprichting van de gezamenlijke onderneming TTE met de Franse televisiemaker Thomson, waarin TCL een meerderheidsbelang heeft. TTE heeft een productiecapaciteit van 18 miljoen televisies per jaar en wordt daarmee naar eigen zeggen groter dan Sony, nu nog de grootste televisiemaker ter wereld.

In de lawaaiige fabriekshal waar de TCL zijn televisies bouwt, vertelt Zheng dat TCL's strategie inmiddels inderdaad geldt als model voor de internationalisering van andere Chinese bedrijven. ,,Ik heb erover gepraat met onze minister van Economische Zaken, Bo Xilai, en die steunt ons volledig. Hij ziet ons als rolmodel.''

In de fabriekshallen wordt dat streven heel concreet naar de werknemers vertaald. ,,Zorg dat we Japan en Korea voorbijstreven'', staat er op een rood spandoek. Het hangt boven een jong meisje met een lange trommelstok, die hard op de zijkant van een net nieuwe televisie slaat om te testen of het binnenwerk van de televisie wel stevig genoeg in elkaar zit.

Zheng is naast tweede man van TCL ook de tweede man van de afdeling van de communistische partij in het bedrijf. Het is vreemd om te horen dat een super-kapitalist als Zheng ook een super-communist is, maar dat heeft onder meer te maken met het verleden van TCL als staatsbedrijf. Nog steeds heeft de lokale overheid van Huizhou iets meer dan 25 procent van de aandelen TCL in handen, maar inmiddels bezitten de werknemers en het management ook zo'n 25 procent. Veder is 11 procent in handen van concurrenten als Philips, Intel, Toshiba, Samsung en LG.

Bij de samenwerking met Thomson gaat het net als bij Schneider om de merknaam, het distribitienetwerk en de kennis. TCL verkoopt in het buitenland wel elektronica onder eigen naam, maar dan gaat het om wat TCL als `opkomende markten' beschouwt, zoals Zuid-Afrika en Vietnam.

Lenovo is met de aankoop van IBM op een wel heel spectaculaire manier in de voetsporen van TCL getreden. Eerder nam een Shanghainese autoproducent al een meerderheidsbelang in het Britse Rover, en er lijkt steeds meer sprake van een trend. Toch is niet iedereen zo onverdeeld enthousiast over deze manier van internationaliseren. ,,Of het model gaat werken, weten we nog niet. Het is een strategie die zijn succes nog niet heeft bewezen'', zegt Denise Guo voorzichtig.

Analisten zijn bang dat de winst die TCL in China maakt te lang en op een te grote schaal blijft wegvloeien naar verliesgevende activiteiten in Europa en Amerika. President-directeur Li Dongsheng heeft bij herhaling geprobeerd investeerders gerust te stellen door te zeggen dat het nieuwe bedrijf TTE tegen eind 2005 geen verlies meer zal maken, maar daarover rijzen steeds meer twijfels.

Thomsons televisiedivisie lijdt nog steeds zware verliezen, en ook Schneider is sinds TCL het bedrijf in 2002 overnam nog steeds niet uit de rode cijfers. Over heel 2003, toen TCL nog los van Thomson stond, maakte TCL volgens eigen opgave een winst van ruim 146 miljoen euro. In de eerste negen maanden van 2004 wist TCL nog maar de helft van de winst over 2003 te realiseren.

Denise Guo zegt dat het nog niet zo makkelijk is om in de praktijk ook echt `synergie' tussen Thomson en TCL te bereiken. Voorlopig zijn de fabrieken van TCL en Thomson ook nog niet fysiek met elkaar gefuseerd. Ze blijven allebei produceren op de plekken en met de mensen waarmee ze dat voorheen ook al deden, er zijn alleen gemeenschappelijke kantoren opgericht.

Guo klaagt over precies dezelfde zaken als waar westerse investeerders in China ook vaak over klagen. ,,Het verschil in bedrijfscultuur is heel groot, en dat levert toch meer moeilijkheden op dan we aanvankelijk dachten'', aldus Guo.

Toch heeft Zheng er alle vertrouwen in. Hij hoopt dat hem ooit zal overkomen wat de Franse en Italiaanse fabrikanten van mobiele telefoons in Huizhou vijf jaar geleden overkwam. ,,Als er bedrijven komen die onze elektronica gaan namaken, dan weet ik pas echt dat we zijn geslaagd. Dan hebben we iets gemaakt dat zo goed is dat anderen het graag zo snel mogelijk willen imiteren.''