`Wilders kan niet wat Fortuyn had gekund'

Opiniepeiler Maurice de Hond maakt zich zorgen over het gebrek aan vertrouwen in politici. Hij vreest een explosieve situatie.

Maurice de Hond zit voorovergeleund in een witte fauteuil. ,,De huidige situatie in Nederland lijkt op de republiek van Weimar. Iedereen weet wat er daarna gebeurde'', zegt hij nadrukkelijk. Met zijn armen zet hij zijn woorden kracht bij. ,,Ten eerste: er is geen vertrouwen in de politiek. Er zijn geen leiders, er is geen visie. Ten tweede: de economie. Het is wachten op een volgende grote aanslag of een sterke terugval van de economie. Dan krijg je een explosieve situatie.''

De Hond is sinds de jaren zeventig opiniepeiler. De afgelopen maand viel hij weer op met de voorspelling dat het van de VVD afgescheiden Kamerlid Geert Wilders bij eventuele verkiezingen 29 zetels zou krijgen. Dat veroorzaakte onrust binnen de VVD. In de laatste peiling viel Wilders terug naar 25 zetels, nog altijd acht meer dan de VVD.

De Hond ziet voor alle politieke partijen weinig toekomst en pleit voor een nieuwe democratie. De essentie van de problemen in Nederland is volgens De Hond dat politici en de media niet naar het volk luisteren. ,,De politiek realiseert zich totaal niet dat het grootste deel inmiddels vrij hoog opgeleid is, en goed geïnformeerd. Mensen kunnen plussen en minnen zien. Ze kunnen autoriteiten onderuit zien gaan. Vroeger waren politici nog halfgoden, maar we leven in een andere samenleving dan twintig tot dertig jaar geleden.''

,,De media en de politiek zijn vooral met elkaar bezig. Als er actuele onderwerpen aan de orde zijn, kijken ze naar wat de minister ervan vindt, wat de oppositie ervan vindt en wat de vakbonden ervan vinden. De media en de politiek staan met hun rug naar de samenleving.''

Via de site www.peil.nl peilt De Hond dagelijks meningen. Behalve veel politici in Den Haag zijn `bovengemiddeld politiek geïnteresseerden' abonnee op zijn nieuwsbrief. Politici kijken volgens hem niet naar de vragen die hij aan zijn vaste onderzoeksgroep stelt over allerlei onderwerpen. Ze vinden alleen het aantal zetels interessant. De Hond windt zich daarover op. ,,Ik vind het onbegrijpelijk dat fracties in de Tweede Kamer over belangrijke onderwerpen besluiten, zonder dat zij weten wat hun kiezers ervan vinden. Zij vinden dat zij een mandaat voor vier jaar hebben en daarmee kunnen doen wat zíj goed vinden.''

Volgens De Hond moeten politici structureel het standpunt van de achterban peilen. Dan weten ze wat er echt speelt. Bijvoorbeeld nu, na de moord op Theo van Gogh. ,,Politici zijn sindsdien als konijntjes op een snelweg die, verblind door autolampen, niet meer kunnen bewegen. Ze voeren debatten over godslastering, imams die Verdonk geen hand willen schudden en de uitspraken van een halve gare bij Andries Knevel.

,,Maar ik krijg geen antwoorden op mijn vragen.'' Hij verheft zijn stem. ,,Op 2 november is Van Gogh vermoord. Niemand vertelt mij waarom niet diezelfde avond alle islamitische scholen en moskeeën zijn beveiligd. Is er geen draaiboek na de aanslagen in New York? Na Madrid? Waarom zijn we verdere incidenten niet tegengegaan? Hoe konden drie pubers in Uden een school in brand steken? Daar krijg ik geen antwoord op. De politiek en de media zijn elkaars speelbal.''

De Hond ambieert geen politieke carrière. ,,Ik wil de mensen die op een plek zitten waar ze wat kunnen veranderen laten nadenken. Felix Rottenberg noemde mij eens `niet zomaar een peiler'. Ik denk dat hij daar gelijk in had. Ik ga dieper op de zaken in en probeer ook waar te nemen wat er onder de oppervlakte zit.

,,We hebben de afgelopen vijftien jaar grote economische en machtsveranderingen ondergaan, maar de politieke structuur is in Nederland sinds 1848 nooit aangepast. Dat veroorzaakt spanningen die leiden tot een ontploffing van het systeem.

,,Ik ben ervan overtuigd dat over tien jaar CDA, PvdA en VVD niet meer bestaan. Als het systeem zichzelf niet reinigt, dan gaat het met een klap. De tekenen zijn niet hoopgevend. Bijvoorbeeld de 36 procent steun voor Leefbaar Rotterdam in 2001. Dat was al een soort revolutie. Een klap zou ook kunnen komen na een economische instorting à la 1929 kunnen of een grote terroristische aanslag.''

De Hond probeert met zijn peilingen de tendens te doorbreken. ,,Het is gevaarlijk van politici om voorbij te gaan aan de achterban. Je neemt de verantwoordelijkheid bij mensen weg. Ze zullen zich makkelijker van beleid distantiëren als ze het gevoel hebben dat zij geen invloed uitoefenen.

,,Ik was blij met de opkomst van Fortuyn. Hij had een belangrijke stem kunnen zijn. Niet in de regering, maar als oppositieleider. Zijn beweging had de politiek kunnen dwingen te hervormen om hem de wind uit de zeilen te nemen. Wilders kan dat niet. Zijn opkomst is een scheuring binnen de VVD. Hij komt niet van buiten, zoals Fortuyn. Hij heeft geen aantrekkingskracht op linkse kiezers.''

De Hond voelt zich verbonden met het volk. ,,Mijn ouders waren vroeger zo arm, dat, zoals mijn vader altijd zei, ze buiten moesten schuilen als het regende. Het lot van veel mensen ligt in handen van de leidinggevenden in ons land. Als het economisch slecht gaat, dan krijgen de laagopgeleiden de zwaarste klappen.'' Tot nu toe ziet hij de politiek niet anticiperen. ,,Ik ben bang dat dat schade betekent voor de mensen aan wie ik me verbind. Zij zijn afhankelijk van mensen zoals ik. Het is voor het eerst dat ik me ernstig zorgen maak om de dingen die ik zie. Het is mijn plicht de alarmbel te luiden.''