Verdrag Soedan `ongebakken taart'

De ondermijning van een vredesakkoord tussen Noord- en Zuid-Soedan is al begonnen, voordat het is getekend. Unieke kans voor democraten of het begin van de chaos?

Met een vredesakkoord tussen Noord- en Zuid-Soedan in het verschiet groeit het verzet tegen zo'n overeenkomst onder de noordelijke politieke klasse. ,,De kans op succes is minimaal'', voorspelt een invloedrijke en dissidente politicus van de regerende Nationale Congrespartij (NC) van president Omar Hassan al-Beshir. Ali Mahmoud Hasenein, leider van de oppositionele Democratische Unionistenpartij (DUP), gaat een stapje verder: ,,De overeenkomst betekent het uiteenvallen van Soedan.''

De regeringsdelegatie van de invloedrijke vice-president Ali Osman Taha en leider John Gareng van de zuidelijke rebellenbeweging, het Soedanese Volksbevrijdingsleger (SPLA), beloofden vorige maand de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties vóór het einde van het jaar een eindakkoord te sluiten. Het zwarte Zuid-Soedan krijgt volgens het verdrag zes jaar lang een eigen regering en leger en zal de helft van de nationale inkomsten ontvangen, inclusief die uit olie. Garang wordt vice-president in de hoofdstad Khartoum en president van het zuiden. Na zes jaar mogen de Zuid-Soedanezen stemmen of ze geheel onafhankelijk willen worden.

Vele Noord-Soedanezen voelen zich buitengesloten en noemen het eindakkoord ,,een overeenkomst tussen twee krijgsheren die een nieuwe dictatuur gaan vestigen''. Oppositieleider Hasenein wil over het hele verdrag opnieuw gaan onderhandelen op een nationale conferentie waaraan alle Soedanese partijen en rebellengroepen (dus ook die in het westelijke Darfur) deelnemen. ,,Wij accepteren niet dat de huidige repressieve regering zoveel macht behoudt. Wij willen democratie. De boodschap van deze overeenkomst aan de Soedanezen is: alleen als je de wapens opneemt, mag je meepraten. Dat is precies wat er nu gebeurt in Soedan: in alle regio's maken bewoners zich op om te gaan vechten.''

De invloedrijke dissidente NC-politicus voorziet allerlei samenzweringen van Garang met noordelijke partijen en groepen, resulterend in chaos. ,,Zodra Garang vice-president is, gaat hij verbonden sluiten om de NC te ondermijnen'', voorspelt hij. ,,De regering zal reageren door de Volksdefensiekrachten (PDF) en andere milities in het zuiden tegen Garang in te zetten.'' De PDF is een paramilitaire eenheid van de overheid met ten minste honderdduizend stoottroepen die vechten met de filosofie van de jihad, de heilige islamitische oorlog.

Iedereen in Soedan is het er over eens dat de moslimfundamentalistische regering alleen wegens grote buitenlandse druk het akkoord gaat tekenen. ,,Vice-president Taha staat met zijn rug tegen de muur'', vertelt de NC-politicus. Algemeen bekend is volgens hem dat Taha achter de moordaanslag in 1995 op de Egyptische president Mubarak zat en dat hij de strategie heeft bedacht om de rebellen in Darfur te laten bestrijden door de Arabische militie de Janjaweed. ,,Taha dreigt straks voor een internationaal tribunaal te moeten verschijnen wegens oorlogsmisdaden en hij probeert zich te redden door zich nu als vredesstichter op te werpen.''

De ondermijning van het akkoord is al begonnen, nog vóór de inkt op het papier staat. Garang probeert invloed te krijgen op de rebellengroepen in Darfur, om die straks te kunnen gebruiken als wapen tegen Beshir. De aan de regering geallieerde milities in het zuiden stellen zich steeds vijandiger op tegen Garangs SPLA en voerden de afgelopen maanden vele aanvallen uit. En in het SPLA ontstond onlangs een tweespalt tussen Garang en diens tweede man Salva Kiir, een ruzie waarin volgens verscheidene bronnen de regering een hand heeft gehad. De dreigende breuk in het SPLA werd afgelopen week echter voorkomen tijdens een grote bijeenkomst in Rumbek.

Sadiq al-Mahdi, Soedans laatste burgerpremier en leider van de oppositionele Umma-partij, stelt zich al als lachende derde op. ,,Iedere bezoekende buitenlandse delegatie dreigt Beshir en Taha dat ze voor een internationaal gerechtshof worden gesleept als ze de Janjaweed in Darfur niet ontwapenen'', zegt hij met genoegen. ,,Door die druk is een vacuüm ontstaan in de Soedanese politiek en daar moeten we gebruik van maken.'' Sadiq al-Mahdi beschrijft de regering als een groep extremisten die het land wil arabiseren en islamiseren. Garang op zijn beurt zou het land willen afrikaniseren en een seculiere staat vestigen. ,,Ik bied de derde weg, namelijk een democratisch en tolerant Soedan.''

Sadiq ziet de toekomst rooskleuriger in dan veel andere politici. ,,Het aanstaande akkoord betekent het einde van vijftien jaar islamitisch fundamentalisme onder Beshir. Dat is de grootste verdienste.'' Sadiq noemt het verdrag ,,een ongebakken taart'' waaraan ten behoeve van de democratie in het noorden nog het nodige veranderd moet worden. ,,Door de coalitie van de regeringspartij en het SPLA is er wel opeens veel duidelijkheid geschapen op het politieke toneel'', stelt hij optimistisch vast. ,,Daarmee is Soedan op een kruispunt in zijn geschiedenis gekomen met een unieke kans voor democraten om het land werkelijk te gaan hervormen.''