Hier dreigt helemaal geen burgeroorlog

Nederland moet niet denken dat het na enkele incidenten in oorlog is met de islam, betoogt Salomon Bouman. Israël kan een voorbeeld zijn. Daar hebben zelfs de meest afgrijselijke Palestijnse zelfmoordaanslagen het land niet onbestuurbaar gemaakt.

Wordt Nederland binnen een dag na een grote terroristische aanslag onbestuurbaar? H.J.A. Hofland veronderstelde in deze krant dat dit een aannemelijk scenario is (Opinie & Debat, 4 december). Ik vermoed dat hij doelt op een golf van wraakacties van autochtonen tegen moskeeën, islamitische scholen en islamieten en daarop volgende tegenterreur.

Het scenario van een burgeroorlog doemt op. Mijn lange ervaring als correspondent in Israël heeft me geleerd dat zelfs de meest afgrijselijke Palestijnse zelfmoordaanslagen in de centra van Jeruzalem en Tel-Aviv Israël niet onbestuurbaar hebben gemaakt. Evenmin ging er na dergelijke Palestijnse aanslagen een golf van joodse wraakacties tegen islamitische doelen over het land.

Ik besef natuurlijk dat de aard van het Israëlisch-Palestijnse conflict van een totaal andere orde is dan de problemen die de integratie van islamitische allochtonen oproept in de Nederlandse samenleving.

Het Israëlisch-Palestijnse conflict is in de eerste plaats een al een eeuw lang durende botsing tussen het zionisme en het Palestijnse nationalisme. Het best kan dit conflict worden gekarakteriseerd als de ,,strijd van twee volken om één land''. Voor joden is Israël het beloofde land, voor de Palestijnen het gebied waaruit ze zijn verdreven.

Godsdienstige motieven bepalen echter mede de parameters waarbinnen dit conflict zich afspeelt, maar die hebben (nog) niet de overhand. Het akkoord van Oslo in 1993 zou ondenkbaar zijn geweest, indien Israëliërs en Palestijnen de tweestaten-oplossing (deling van Palestina) niet zouden hebben aanvaard. Ondanks venijnig verzet van zowel religieus joodse als islamitische zijde hadden seculiere krachten in Oslo de overhand en die hebben ze nog steeds. Dat is een duidelijke aanwijzing dat Israëliërs en Palestijnen niet verwikkeld willen worden in een godsdienstoorlog.

Toen ik in 2003 na een correspondentschap van 37 jaar voor deze krant uit Israël naar Nederland terugkeerde, werd ik getroffen door de stemmingmakerij, zowel in de media als in de politiek, tegen allochtonen en tegen de islam in het bijzonder. Theo van Gogh was toen nog niet vermoord. Als jood kon ik me met het ,,antisemitisme'' tegen de islamieten identificeren. In Israël had ik dat gevoel ondanks de hevigheid van Israëls oorlogen nooit gehad.

Israëls leiders hebben het conflict met de Arabische wereld en de Palestijnen binnen de perken van een botsing van nationalismes weten te houden en zij hebben, om het zo maar eens uit te drukken, ,,de islam buiten schot gehouden''. Om veiligheidsredenen die voortvloeien uit het Israëlisch-Palestijnse conflict heeft Israël wel actie ondernomen tegen bijvoorbeeld de islamitische beweging van sjeik Ra'ed Salah uit de Israëlisch-Palestijnse stad Umm-el-Fahm. In de dagvaardiging tegen deze gearresteerde islamitische leider wordt echter niet gesuggereerd dat hij zich om islamitische redenen verbonden heeft met het Palestijnse verzet tegen de Israëlische bezetting van de Westelijke Jordaanoever.

De in Nederland opgewekte stemming tegen de islam schrijf ik onder meer op rekening van het historische vijandbeeld dat de christelijke wereld heeft van deze godsdienst. Bedreigden de Moren vanuit Spanje de christelijke wereld niet en werd enkele eeuwen later de Turkse opmars tegen het christelijke deel van Europa pas bij Wenen tot staan gebracht?

De joden en daardoor ook Israël kennen dit vijandbeeld van de islam niet. Toen de islam zich in de zevende en achtste eeuw te vuur en te zwaard verspreidde, was er immers geen joodse staat die door de islam onder de voet kon worden gelopen. Joden leefden echter wel in grote gebieden die in handen van islamitische heersers vielen. Tijdens de lange Moorse heerschappij over Spanje beleefden de joden er in de twaalfde eeuw in het bijzonder een periode van uitzonderlijke religieuze en culturele bloei.

Tot uitroeiing van joden, op de schaal zoals die zich in de christelijke wereld ten tijde van de kruistochten en gedurende het Hitler-tijdperk voordeed, is het in de islamitische wereld nooit gekomen.

Jodendom en islam staan qua vorm en inhoud dichter bij elkaar dan christendom en islam. Om bovengenoemde redenen is er ondanks het oorlogsgeweld in de Israëlische samenleving geen in diepe historische wortels verweven anti-islamitisch sentiment. Daarbij komt dat de islam voor de Israëliërs niet vreemd is. Israël ligt in het hart van de islamitisch-Arabische wereld vanwaar meer dan een miljoen immigranten zijn gekomen.

Ik kan me niet voorstellen dat een Israëlische vrouwelijke minister het in haar hoofd zou halen om een islamitische geestelijke tot een handdruk te provoceren. Gezien mijn lange ervaring in de Israëlische maatschappij lijkt het me uitgesloten dat de Israëlische tv een documentaire zou uitzenden waarin koranteksten staan op een naakt vrouwenlichaam, zoals het geval was bij de door Theo van Gogh in samenwerking met Ayaan Hirsi Ali gemaakte documentaire.

Met het vergelijken van de Israëlische perceptie van de islam en die van de Nederlandse kijk op deze godsdienst heb ik slechts één ding op het oog: het zou goed zijn indien in Nederland niet alleen de inburgeringsplicht geldt, maar eveneens de islam wordt ,,ingeburgerd'', dat wil zeggen dat de sluier van de mystiek om deze godsdienst wordt opgelicht.

Er zijn beslist uitwassen in de islam, die niet stroken met de waarden van een moderne westerse staat. Ayaan Hirsi Ali hamert daar voortdurend op. De positie van de vrouw in de joodse orthodoxie is ook verre van ideaal. In de islam en ook in het jodendom zijn krachten aan het werk die naar wegen zoeken om beide godsdiensten ,,te moderniseren''. In Israël is dat zeker zo.

Geef ook in Nederland die krachten de ruimte en laat men zich hier niet meeslepen door de gedachte dat Nederland na enkele incidenten in oorlog zou zijn met de islam.

Salomon Bouman is oud-correspondent in Tel Aviv voor NRC Handelsblad.