Britten worstelen met Europese grondwet

Veel landen van de Europese Unie maken zich op voor een referendum over de grondwet. Daarin neemt Groot-Brittannië een bijzondere plaats in.

Wat als de Britten in 2006 in een referendum `nee' tegen de Europese grondwet zeggen? Ulrike Guérot van de `Deutsche Gesellschaft für Auswärtige Politik', een in Berlijn gevestigde denktank over internationale betrekkingen, wilde er gisteren tijdens een seminar in Londen niet te dramatisch over doen. ,,Het referendum in Frankrijk is bepalend voor de toekomst van Europa. Het referendum in het Verenigd Koninkrijk gaat over de plaats van het Verenigd Koninkrijk in de Europese Unie'', zei ze.

,,Let the battle be joined'', riep de Britse premier Tony Blair strijdvaardig toen hij in april van dit jaar in het Lagerhuis aankondigde dat de Britten zich in een referendum zouden kunnen uitspreken over de in zijn land heftig bediscussieerde Europese Grondwet. Het duurt nog even voordat het zover zal zijn, maar dat neemt niet weg dat de `wat-als-Groot-Brittannië-nee-zegt'-vraag nu reeds volop speelt. Niet alleen in het Verenigd Koninkrijk zelf, maar tevens in diverse andere EU-landen. Een Europa mét Groot-Brittannië is immers een heel ander Europa dan een Europa zonder Groot-Brittannië.

Hoewel? Dat is nu juist de vraag. Dat het Verenigd Koninkrijk van alle EU-landen het meest sceptisch is over de grondwet is duidelijk. Voor het gemak gingen de meeste Britse sprekers op de bijeenkomst van het in Londen gevestigde `Centre for European Reform' er van uit dat Groot-Brittannië als enige Europese lidstaat de grondwet straks zal afwijzen: één land tegen 24 anderen. ,,Niet omdat ze zo tegen die grondwet zijn, die kennen ze niet eens, maar simpelweg omdat heel wat Britten van mening zijn dat hun land nu al veel te veel de Europese weg is ingeslagen'', zei oud-diplomaat Lord Kerr die onder andere deel uitmaakte van de Europese Conventie die de grondwet voorbereidde.

Ook hij denkt dat een `nee' vooral op de Britten zelf zal terugslaan. ,,Het zal Groot-Brittannië in de periferie plaatsen. In tegenstelling tot de grondwet zal dát pas werkelijk de zaken in het land veranderen'', aldus Kerr. ,,We worden dan een soort Noorwegen. Het betekent dat we uit economische overwegingen wel onze eigen regels zo veel mogelijk op de Europese afstemmen, maar zonder daarop enige invloed uit te oefenen'', waarschuwde minister van Buitenlandse Zaken Jack Straw.

De tegenstanders de grondwet daarentegen denken juist dat een Britse tegenstem de positie van het land ten opzichte van de andere landen van de Unie zal verstevigen. In de woorden van het Conservatieve Lagerhuislid David Heathcoat-Amory: ,,Een `nee' brengt ons in een geweldige positie om over de grondwet te heronderhandelen. En dan hebben wij alle azen in handen.''

Hij werd hierin bijgevallen door de Brits-Duitse wetenschapper-politicus Ralf Dahrendorf, die zei dat het hier niet alleen om een Brits belang gaat. ,,Ook veel mensen op het continent zullen een Britse tegenstem dankbaar aangrijpen om de grondwet te herzien'', voorspelde hij.

Heronderhandelen? Straw gelooft er niets van. ,,Onze partners in Europa zullen vragen welke veranderingen we dan nog meer willen hebben. De grondwet is door ons toedoen al enorm veranderd. De helft van de aanpassingen is aan de Britten te danken. De grondwet zorgt voor een sterkere Raad van Ministers, een effectievere Europese Commissie en meer bevoegdheden voor de nationale parlementen. Wat willen we nog meer'', zo vroeg hij zich af.

Dreigt het debat over de Europese grondwet zodoende toch een Britse interne aangelegenheid te worden? De oud-diplomaat Kerr vreest van wel. Hij moet de laatste tijd veel denken aan zijn kinderen toen die nog jong waren. ,,Die sloten dan hun ogen, stopten een vinger in hun oren en hadden dan het gevoel dat de wereld niet bestond. Dat is ongeveer de Britse houding ten aanzien van Europa.''