Alle goede ideeën die je uit goede films kunt leren

Dopo mezzanotte (`na middernacht') speelt zich af in het gebouw dat achterop het Italiaanse muntstuk van twee eurocent staat: de Mole Antonelliana in Turijn. Ooit was het bedoeld als synagoge, sinds 2001 is het in gebruik als filmmuseum. En wat voor filmmuseum! Eentje waar je werkelijk ondergedompeld raakt in de wereld van de cinema.

De verteller van de zevende speelfilm van de Italiaanse cinefiele duizendpoot Davide Ferrario (1956) vindt het maar niets dat alleen het twee-centstuk goed genoeg was voor de Mole, die hoog als een kompasnaald boven zijn stad uittorent. De Mole, tegenwoordig tempel van de cinema, is het centrum van de wereld, zijn wereld.

Het is dat hij – ik ga er maar vanuit dat die alwetende verteller de regisseur van Dopo mezzanotte is – buitenscènes gebruikt om zijn verhaal op gang te houden. Want eigenlijk heeft hij, net als zijn stille hoofdpersoon Martino, genoeg aan dat cinefiele heiligdom.

Voor Ferrario klopt dat wel, al strekt het land Cinefilia zich in zijn geval over de hele aardbol uit. Behalve speelfilm- en documentairemaker is en was hij ook werkzaam als filmcriticus, distributeur, sales-agent en schrijver van boeken over onder anderen Fassbinder en Dennis Hopper. Het was daarom voor hem niet moeilijk om toegang te krijgen tot de Mole en filmmuseumdirecteur Alberto Barbera te strikken voor een gastrol.

Martino heeft genoeg aan een begrensd universum. Hij is nachtwaker in de Mole. Hij leeft in de duisternis, verlicht door de flikkerende beelden van oude zwart-wit films, die hij nacht na nacht uit het archief haalt en voor zichzelf afdraait.

Vooral Buster Keaton is zijn favoriet, ,,ook om praktische redenen, want je doet er goede ideeën door op, zoals uit elke goede film.'' Martino ís ook een soort Buster Keaton. Om te beginnen omdat hij niet veel zegt. ,,Ik praat niet veel omdat ik veel alleen ben en praten dan zinloos is'', zegt hij tegen het meisje Amanda dat op een nacht asiel zoekt in zijn wereld van schijn en wezen.

Dopo mezzanotte kan heel goed door het leven gaan als de Italiaanse variant op Amélie, de Franse succesfilm uit 2001 waarin de wereldvreemde protagoniste door de regisseur te midden van veel visuele afleiding richting liefde werd gedirigeerd. In het sympathieke Dopo mezzanotte gaat het ook om de liefde. Martino ontdekt bijvoorbeeld dat de liefde in het echte leven niet zo vanzelfsprekend brandt als in de Italiaanse stille film Il fuoco uit 1915, en dat de driehoeksverhouding uit Jules et Jim van François Truffaut uit 1962 ook maar een cinematografische constructie is.

Misschien zijn dat de twee belangrijkste lessen die Dopo mezzanotte ons leert, en is het beste idee dat je eruit opdoet dat er achter elke wereld nog een andere wereld schuilt: een werkelijke, of een filmische. Ferrario had vooral vrij toegang tot de wereld achter de toegankelijke ruimtes van de Mole: veel van zijn scènes spelen zich af in een fascinerende doolhof van gangen en geheime ruimtes die je als bezoeker van het Filmmuseum nooit kan betreden. Van daaruit zie je ook een ander Turijn, niet alleen het chique centrum met zijn palissades en galerijen, maar ook de achterbuurt Falchera waar Amanda en haar dievenvriendje Angelo wonen.

Het is de stad die Martino met zijn antieke 8mm-camera reconstrueert, voor een moderne versie van de Italiaanse archieffilm Turijn aan het begin van de eeuw. Onze eeuw. Waarin mensen nog steeds dromen.

Dopo mezzanotte. Regie: Davide Ferrario. Met: Giorgio Pasotti, Francesca Inaudi, Fabio Troiano.In: 8 bioscopen.