Staren naar de sterren

De Bilt. Zijn telescoop staat op een platje opgesteld naast een werkkamer, waar zelfgemaakte foto's van sterrenstelsels en nevels hangen. John Sussenbach (66), emeritus hoogleraar biochemie, zit binnen achter zijn laptop en bekijkt zo het heelal, via een webcam op zijn telescoop. Zijn hobby bestaat uit digitale beelden maken van hemellichamen. De laptop is een uitkomst want hij heeft last van macula-degeneratie bij één oog, waardoor het moeilijk observeren is via de telescoop.

Sussenbach: ,,Goede camera's kostten 5.000 tot 10.000 euro. Door de webcam, die 50 euro kost, kunnen amateurs nu na bewerking met software beelden vastleggen, die soms vergelijkbaar zijn met foto's van een ruimtesonde en zo wetenschappelijke bijdragen leveren.''

Wekelijks blijft hij gemiddeld één (heldere) nacht tot in de ochtenduren op. Zijn Celestron-telescoop heeft een korte, brede buis, waarvan de brandpuntafstand via spiegels verdrievoudigd wordt. Voor de lens is een dauwkoker aangebracht en rond de buis een elektrische verwarmingsband; beide dienen om nachtelijke condens op de frontplaat te voorkomen. ,,Deze telescoop met alle benodigdheden heeft me vier jaar geleden tweedehands zo'n 2.000 euro gekost. Deze kleinere reistelescoop voor zonsverduisteringen in Mexico, Zambia en Aruba heb ik 15 jaar geleden nieuw gekocht voor 1.000 euro.''

Op het platje staat een 12-volts accu en op de tegels zijn drie kleine metalen putjes aangebracht, waarin de poten van het statief passen: ,,Zo staat hij altijd op de poolster gericht. Ik ga meestal binnen zitten omdat het platje niet trillingvrij is. Door de vergroting worden trillingen versterkt. Je hebt ook last van luchtonrust, bijvoorbeeld door warmte uit schoorstenen.''

Op het platje ligt een wirwar van elektriciteitsdraden die telescoop, webcam, computer en accu met elkaar verbinden. Op een tweede computer laat hij de resultaten zien: prachtige, gedetailleerde foto's van het maanoppervlak en een kleurige Saturnus met zijn ringen.

,,Soms worden in warenhuizen of postordercatalogi goedkope telescopen aangeboden. Kijk hiervoor uit! Het gaat dan zonder uitzondering om instrumenten die bedoeld zijn als speelgoed. Het beeld is nauwelijks voldoende om kraters op de maan te zien.'' Deze waarschuwing staat op de website van stichting De Koepel, die een winkel heeft bij sterrenwacht De Sonnenborgh in een park langs de Utrechtse singels. Directeur Mat Drummen: ,,Je kunt al veel zien met het blote oog zonder hulpmiddel, bijvoorbeeld sterrenbeelden als Grote Beer en Orion. Met een verrekijker van 100 euro zie je meer sterren, maar ook maankraters, de Andromedanevel en manen van Jupiter.''

We lopen naar een telescoop op een statief: ,,Deze eenvoudige Skywatcher, voor 179 euro, met een lensopening van 70 mm. en een buislengte van 700 mm., is al geschikt om de maan en planeten te bestuderen. In die parallelle houder zit een eenlenzige kleine verrekijker, om het te bestuderen object te zoeken.''

Bij een Meade-telescoop van ruim 800 euro: ,,Deze is compact, omdat een combinatie is toegepast van lens en spiegel. Hemelobjecten bewegen uit beeld door draaiing van de aarde. Deze telescoop blijft een object volgen via een motortje en programmering van de ingebouwde computer.''

Drummen opent een paraplu met aan de binnenzijde een gedrukte sterrenkaart: ,,Als je een sterrenbeeld aan de hemel herkent en je houdt de paraplu er voor, kun je andere sterrenbeelden traceren. Deze verschuifbare ronde sterrenschijven stel je in op datum en uur van de nacht. Dan kun je aflezen welk deel van de hemel je ziet.''

Een pen met rood lampje dient voor het maken van aantekeningen; wit licht verblindt meer, waardoor je een tijdje minder ziet.

Bij een boekenkast: ,,Er zijn twee soorten boeken die de hobbyist verder helpen, de eerste gericht op waarneming: `Wat zie ik aan de hemel?' De tweede beschrijft wat we weten over het heelal. Ons jaarboek `De Sterrengids' geeft aan wat je per nacht kunt zien. Tevens bestaat er software, vanaf 50 euro, waarmee je via de computer kunt kijken wat op een bepaald moment zichtbaar is.'

In een vitrine liggen op glasplaten oculairs, voor het maken van verschillende vergrotingen (40 tot 300 euro). Er liggen tevens filters, waardoor telescoopbeelden meer contrasteren, zodat een object beter tot zijn recht komt (20 tot 100 euro).

Drummen: ,,Met dit elektronische oculair, voor 85 euro, kun je op je televisie het beeld zien wat je in je kijker hebt.''

Hij schat het aantal amateur-astronomen in Nederland op 15.000: ,,Sommigen beoefenen het individueel, anderen in clubverband, veelal bij de Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Weer- en Sterrenkunde. Een kleine minderheid bouwt zelf telescopen. Op zich is het niet zo moeilijk. Spiegels en lenzen kun je kopen en voor de buis kun je pvc nemen. Er zijn zelfs amateurs die de spiegels zelf slijpen.''