Oude jenever vloeit bij verkiezingen in Ghana

In Ghana is een verkiezingsbijeenkomst zonder oude jenever ondenkbaar. Want voorouders krijgen alles wat ze wensen.

Van alle alcoholische dranken houden voorouders in Ghana het meest van oude jenever. Liefst uit Holland en anders met Hollandse ingrediënten en naar Hollands recept.

Hoe ze die voorkeur ooit hebben laten merken, weet niemand. Niet de chiefs, de traditionele leiders die toch experts bij uitstek zijn als het gaat om oude jenever. Niet de directeur van Paramount Distilleries in Kumasi, de grootste producent van oude jenever in Ghana.

Maar aan de smaak van de voorouders twijfelt niemand. Volgens Afrikanen hebben ze nog steeds grote invloed op de alledaagse werkelijkheid, al hebben ze de aardse wereld verwisseld voor de geestenwereld. Dus krijgen ze wat ze wensen, elke keer opnieuw als hun dank is verschuldigd of hun zegen gewenst is. Bij geboorten, bij huwelijken, bij begrafenissen. Bij elk feest, elke grote transactie, elk bezoek aan een chief. Hollandse jenever is een onmisbaar onderdeel van elke ceremonie.

In de aanloop naar de presidents- en parlementsverkiezingen van vandaag vloeide de drank ook weer overvloedig. Een verkiezingsbijeenkomst van president John Kufuor in Nkwawkaw, 160 kilometer van de hoofdstad, begint met de gebeden van een dominee en een imam. Maar direct daarna verschijnt de vierkante groene fles. Een van de chiefs haalt hem behoedzaam uit een goudkleurige doos tevoorschijn. In stilte kijkt de menigte toe hoe hij een glas vult met oude jenever en hoe hij de inhoud met scheuten uitgiet in het zand. Een andere chief schreeuwt zijn gebeden in een microfoon.

President Kufuor en zijn New Patriotic Party (NPP) treden vandaag in het strijdperk tegen John Atta-Mills en zijn National Democratic Congress (NDC). Net als vier jaar geleden. Het grote verschil is dat Kufuor destijds de uitdager was en zijn partij in de oppositie zat. De machtswissseling van toen liet zien dat de democratie in het West-Afrikaanse land een ongekende hoogte had bereikt, voor Afrikaanse begrippen. Hoe standvastig die democratie is, moet bij de presidents- en parlementsverkiezingen van vandaag blijken.

Geen politicus waagde het de afgelopen weken om het drankoffer tijdens een verkiezingsbijeenkomst achterwege te laten. Elke Afrikaan weet dat alle macht ontleend is aan de geestenwereld. Hoe kun je worden gekozen als je de voorouders niet tevreden stelt?

Alcohol dient in Ghana al eeuwenlang als smeerolie tussen de fysieke en spirituele wereld. Aanvankelijk in de vorm van palmwijn, later van sterke drank die door Europese scheepvaarders was geïntroduceerd in wat destijds nog de Goudkust heette. [Vervolg JENEVER: pagina 4]

JENEVER

Schiedam Schnapps als koningsdrank

[Vervolg van pagina 1] Britse gin en Nederlandse jenever waren destijds een gewild betaalmiddel. Toen gezant David van Nijendael in 1701 namens Nederland diplomatieke betrekkingen aanknoopte met de koning van het Ashanti-rijk werd de plechtigheid bezegeld met kruiken jenever.

In de 19de eeuw werd rum uit het Caribisch gebied de meest geliefde drank. Rum was veel goedkoper dan jenever of gin. Daarbij was het een tijd van strijd tussen de verschillende volkeren die het land bewoonden. Oorlogsgoden hielden het meest van bruine drank, die associaties opriep met geronnen bloed. Kleurloze drank was voor voorouders en natuurgoden.

De Britse kolonisatie aan het begin van de vorige eeuw maakte een eind aan de hegemonie van de rum, schrijft Emmanuel Akyeampong in het boek Merchants, Missionaries & Migrants. De oorlogsgoden stonden buitenspel en de Britten voerden een anti-Amerikaanse handelspolitiek. De Britten maakten het ook de jenever knap lastig. In 1920 bracht de Nederlandse jeneverstoker Henkes met vooruitziende blik J.H. Henkes Aromatic Schnapps op de markt. De bekende oude jenever onder een andere naam. Een vondst was ook de ooievaar op het etiket, symbool van vruchtbaarheid. Later kwam De Kuyper met de Kuypers Celebrated Aromatic Schiedam Schnapps.

Ghana is allang een natie van bierdrinkers en gin is de meest verkochte sterke drank. Maar Schnapps blijft de drank voor ceremonies, zegt directeur Peter Pepera van Paramount Distilleries. De drank van de traditionele leiders. `Drank van Koningen', zoals hij in advertenties wordt geroemd.

Paramount Distilleries – omzet twee miljoen dollar, 120 werknemers – had lang het alleenrecht op de import en distributie van Henkes Schnapps in Ghana. Tegenwoordig maakt het bedrijf zijn eigen schnapps: Paramount Celebrated Aromatic Schiedam Schnapps. Zoals het etiket vermeldt: met ingrediënten uit Holland en in samenwerking met Henkes Schnapps. Voor de zekerheid staat er schuin op het etiket met rode letters ook nog eens: orgineel Nederlands recept. Schnapps is het meest exclusieve product van zijn bedrijf, zegt Pepera. Op Schnapps maakt de onderneming de grootste winst.

Die winstmarge maakt het voor plaatselijke stokerijtjes ook zo interessant om de koningsdrank te imiteren. Er bestaat een levendige handel in gebruikte groene flessen. Etiketten van de namaakdrank zijn op het eerste oog identiek aan die van de topmerken.

Het enige wat Henkes Schnapps en Paramount Schnapps uiterlijk onderscheidt van de concurrenten is het hologram dat ze op de verpakking gebruiken. Henkes is nog steeds de onmiskenbare marktleider, zegt Pepera, met een verkoopprijs van 70.000 cedi's, bijna acht euro. Paramount Schapps is goeie tweede, met een verkoopprijs van 46.000 cedi's. ,,Alle andere merken'' , zegt Pepera, ,,zijn een belediging voor elke chef die zo'n fles ontvangt.''

Bij de komende verkiezingen in Ghana speelt Hollandse Schnapps niet alleen een belangrijke rol als drankoffer tijdens de campagne. Misschien bepaalt ze ook wel de uitslag. Veel Ghanezen kregen het onderscheid tussen waarheid en onwaarheid onderwezen aan de hand van oude jenever. Als baby van acht dagen kregen ze beurtelings water en schnapps op hun tong gedruppeld. Zo ontdekten ze dat vloeistoffen die verraderlijk op elkaar lijken, heel verschillend van smaak kunnen zijn.