Een groot experiment tegen het broeikaseffect

Europese bedrijven beginnen volgende maand een experiment om het klimaat te sparen. Ze mogen dan gaan handelen in het broeikasgas CO2. ,,Dit wordt echt een lucratieve handel.''

Aart Verweij van gipsplatenfabrikant Lafarge Gips uit Delfzijl zit met een probleem. Het bedrijf mag de komende drie jaar in totaal 105.000 ton van het broeikasgas CO2 uitstoten, zo heeft het ministerie van Milieu onlangs bepaald. Maar het zal daar waarschijnlijk tien procent boven zitten, schat Verweij, die het milieubeleid bij Lafarge coördineert. ,,We hebben ontheffing aangevraagd, maar als dat wordt afgewezen gaat het ons geld kosten'', zegt hij.

Net als Lafarge Gips hebben zo'n 5.000 andere bedrijven in Europa voor het eerst zogeheten emissierechten toegewezen gekregen. Dat zijn rechten om CO2 te mogen uitstoten. Overheden hebben de rechten de afgelopen maanden uitgedeeld. Voorlopig onder een geselecteerde groep bedrijven. Maar vanaf 2008 moeten alle Europese bedrijven aan het systeem meedoen. Degene die meer uitstoten dan hun is toegewezen, moeten rechten bijkopen van andere bedrijven die overhebben. Het is de bedoeling dat in Europa zo een handel in emissierechten ontstaat.

Het systeem, dat officieel volgende maand van start moet gaan, is een groot experiment dat een ding duidelijk moet maken: is emissiehandel een goed instrument om de huidige opwarming van het klimaat in de hand houden? De Europese regeringsleiders hopen van wel. Ze prijzen het systeem van emissiehandel in ieder geval sterk aan tijdens de internationale klimaattop in Buenos Aires de komende twee weken.

Lafarge Gips weet hoe groot de impact van emissiehandel kan zijn. Als het bedrijf geen ontheffing krijgt moet het voor de komende drie jaar zo'n 10.000 rechten bijkopen – een recht staat voor één ton CO2-uitstoot. Het bedrijf kijkt vermoedelijk aan tegen een extra kostenpost van 80.000 euro tegen de huidige prijs van 8 euro voor een recht. ,,We onderzoeken nu samen met de Gasunie waar we in onze fabrieken de uitstoot kunnen verminderen'', zegt milieumanager Verweij.

Niet alle Europese bedrijven zijn even serieus bezig met emissiehandel. ,,Vele schuiven de problemen voor zich uit. Het is schrijnend om te zien'', zegt Jos Cozijnsen die in Utrecht een adviesbureau runt dat zich helemaal richt op emissiehandel. Dat blijkt ook uit een recente enquête van consultantbureau Ernst & Young onder 240 Europese bedrijven, die samen goed zijn voor 10 procent van de Europese CO2-uitstoot. Bedrijven klagen met name dat de Brusselse regels niet duidelijk zijn. Zo moeten ze in kaart brengen hoeveel CO2 ze uitstoten, maar hoe moeten ze dat doen? Er komt een instantie die hen daarop controleert, maar waar let die op? Gebeurt dat in alle Europese landen op dezelfde manier? Hoe verhandel je precies je rechten, aan welke eisen moet je voldoen? En, hoeveel rechten brengen de Europese overheden vanaf 2008 in omloop? Dat is nu nog onbekend. Dat laatste is voor de strategie van bedrijven misschien nog wel het belangrijkste, zegt Garth Edwards van oliemaatschappij Shell. Komen er veel rechten in omloop – dat betekent dat bedrijven veel CO2 mogen uitstoten en waarschijnlijk weinig rechten hoeven bijkopen – dan zal er weinig vraag naar zijn. De prijs blijft dan laag. Vermindert de EU het aantal rechten fors dan zal de vraag, en dus de prijs, stijgen.

,,Bedrijven willen weten hoe die prijs zich ontwikkelt. Aan de hand daarvan beslissen ze wat het slimste is: rechten kopen, of investeren in schone technologie'', zegt Edwards. Maar een goede voorspelling van de prijs zal er nooit te geven zijn, zegt hij er meteen bij, want een belangrijke factor die de prijs beïnvloedt is het weer. In een onverwachts strenge winter, of regenachtige zomer, wordt meer gestookt en dus meer CO2 uitgestoten. Het weer is, helaas voor bedrijven, onvoorspelbaar.

Toch verwacht consultant Cozijnsen dat zich een markt ontwikkelt rondom emissierechten. Je ziet het nu al, zegt hij. Adviesbureaus schieten als paddestoelen uit de grond. Bedrijven als Shell en Siemens bieden hun technische kennis om de uitstoot van CO2 te verminderen als een commerciële dienst aan. Andere maken marktanalyses, of geven voorspellingen over de prijsontwikkeling van emissierechten. Weer andere werpen zich op als gespecialiseerd in- en verkoper ervan. Zakenbank Fortis biedt sinds vorige maand, samen met twee partners, een dienst aan waarbij ze alle rompslomp van de emissiehandel overnemen – administratie, juridische zaken, het verhandelen van rechten. ,,Dit wordt echt een lucratieve handel'', zegt de woordvoerder van Fortis. ,,Het is een commodity die steeds schaarser wordt, en volgens de algemene verwachting steeds duurder.''

Energieleverancier Essent uit Arnhem verwacht voorlopig geen rechten te hoeven bijkopen. Volgens de woordvoerder investeert het bedrijf al fors in duurzame fabrieken, die weinig CO2 uitstoten. En dat zal het blijven doen. ,,Dat heeft de toekomst'', zegt hij. Bierbrouwer Bavaria uit Lieshout laat weten dat het waarschijnlijk rechten over zal hebben. ,,De overheid heeft ons in deze eerste ronde ruim bedeeld'', zegt milieudeskundige Martijn Junggeburth van Bavaria. Of Bavaria de rechten gaat verkopen, weet het bedrijf nog niet. Junggeburth: ,,Het verhandelen brengt veel administratieve lasten met zich mee. Je moet je afvragen of die rechten je uiteindelijk wel iets opleveren.''