Bernhard was vooral een politieke prins

Prins Bernhard staat bekend als een onvermoeibare handelsreiziger voor het Nederlandse bedrijfsleven. Dat is een eenzijdig beeld. Hij kon deze economische invloed aanwenden wegens zijn koninklijke status, maar later vooral dankzij zijn politieke invloed.

Terwijl onze `provinciaalse' politici in de jaren vijftig nog over hun zuilen, hun smaldelen, regeerden, had de kosmopolitische Bernhard al een weidse visie op Europa, de Verenigde Staten en de rest van de wereld.

Niet verwonderlijk dat een invloedrijke groep Europese politici en zakenlieden bij Bernhard uitkwam om hun voorzitter te worden. Ze waren van diverse politieke pluimage. Er zaten liberalen en sociaal-democraten bij.

Het gezelschap maakte zich kort na de Tweede Wereldoorlog zorgen over het nog zo bekrompen nationalisme in Europa. Ook de goede banden met de Verenigde Staten stonden op het spel nu het land al jaren in de ban was van de rabiate, populistische communistenhater Joe McCarthy.

Bernhard trok naar de Verenigde Staten om het hoofd van de CIA achter het initiatief te krijgen. Het was de bedoeling dat de regering-Eisenhower ook afgevaardigden naar Europa zou sturen om over de transatlantische verhoudingen te spreken.

In 1954 vond in de bossen bij Oosterbeek, in het Bilderberghotel, een historische conferentie plaats. Een cordon van veiligheidsmensen schermde het gezelschap van de buitenwereld af.

Bernhard was niet alleen technisch voorzitter van deze eerste en latere `Bilderberg-conferenties', maar ook de echte leider, aldus staat in de papieren van deelnemer J.D. Jackson, speciaal adviseur van Eisenhower. Volgens de `Jackson-papers' was het Bernhard die de Amerikanen waarschuwde dat het land kon afglijden naar een fascistische staat. Uiteindelijk zegden de Amerikanen volgens deze bron toe ,,dat volgend jaar McCarthy van het politieke toneel verdwenen zou zijn'', wat inderdaad gebeurde.

De meer dan honderd `Bilderbergers' hielden zich dus met grote zaken bezig. Men sprak over een economische en politieke Nieuwe Wereldorde. Een verenigd Europa zou in goede samenwerking met de Verenigde Staten voor een stabiele wereld moeten zorgen waar handelsbarrières geslecht zouden worden. Radicalisme op welk gebied dan ook zou deze stabiliteit ondermijnen.

De hotels waar de Bilderbergers jaarlijks vergaderen zijn hermetisch van de buitenwereld afgesloten, soms slechts met een helikopter te bereiken. Wie een eenmalige uitnodiging krijgt (van De Gaulle tot Clinton en Blair) mag zich vereerd voelen, omdat de internationale politieke- en zakenelite hiermee vertrouwen in de gast uitspreekt.

Het is zeer opmerkelijk dat Bernhard maar liefst 22 jaar een zeer actieve voorzitter is geweest van de Bilderberg-groep. Bernhard was betrokken bij iedere uitnodiging, en dat verschafte hem grote politieke invloed.

Dat ondervond de arme minister van Buitenlandse Zaken Luns in het begin van de jaren zestig, toen hij dacht dat de regering-Kennedy achter het Nederlandse kabinetsstandpunt inzake Nieuw Guinea stond. In zijn memoires `Ik herinner mij' van Michel van der Plas vraagt Luns zich wanhopig af hoe het toch mogelijk was dat de regering-Kennedy plotseling voorstander was van de snelle dekolonisatie van ons laatste stukje Azië.

Maar de onzichtbare hand van Bernhard had weer eens zijn werk gedaan. De prins had contact gezocht met Kennedy en hem verteld dat de meerderheid van het Nederlandse volk de schok van het verlies van Nieuw Guinea heus wel te boven zou komen. De Kennedy-regering zat volgestouwd met verlichte Bilderbergers.

In het begin van de jaren zeventig werd tijdens een Bilderberg-conferentie onder Bernhards voorzitterschap de Amerikaanse nationale veiligheidsadviseur, Henry Kissinger, te verstaan gegeven dat een politieke (en economische) opening naar China wenselijk was, zo is in het Amerikaanse Congres in september 1971 verklaard. Kort na die Bilderberg-conferentie veranderde de Nixon-regering van koers.

Op basis van deze voorbeelden kan geconcludeerd worden dat de formele machtspositie van Bernhard raakte aan de grenzen van de politieke ministeriële verantwoordelijkheid. Hij had een grotere politieke macht dan tot nu toe werd verondersteld.

Daar staat dan tegenover dat Nederlandse ministers Bernhard ook de ruimte gaven. Men wist inmiddels in brede kring van het bestaan van `Bilderberg' af en kon in het officiële jaarcommuniqué lezen over welke belangwekkende politieke onderwerpen in ieder geval was gesproken.

Bernhard en Juliana vormden een politiek duo. Juliana heeft midden in de McCarthy-tijd voor een gezelschap van overwegend conservatieve Congresleden in Washington een historische rede uitgesproken waarin zij sprak over verzoening in de wereld.

Bernhard was minder progressief en meer pragmatisch. Op belangrijke momenten in zijn latere leven heeft hij de juiste keuzes gemaakt.

Als zaterdag zijn stoffelijk overschot wordt bijgezet in Delft, zijn twee grote Nederlanders met elkaar verenigd. Het is onrechtvaardig en bekrompen als het `L-woord' op zijn graf wordt gebeiteld.

Willem Post is Amerika-deskundige en schreef eerder boeken en artikelen over senator Joe McCarthy en president John F. Kennedy.