Amerikaanse president omringt zich met loyalen

De contouren van de nieuwe ministersploeg van president Bush worden steeds duidelijker. Het Amerikaanse staatshoofd hecht aan instemming met zijn ideeën.

Het meest veelzeggende punt van alle wijzigingen in de regering-Bush is het niet-weggaan van minister van Defensie Donald Rumsfeld. De man die verantwoordelijkheid draagt voor de slepende na-oorlog in Irak en het schandaal in de Iraakse Abu Ghraib-gevangenis bevestigde dit weekeinde dat de president hem had gevraagd op zijn plaats te blijven.

Met de promotie van Witte Huis-jurist Alberto Gonzales tot minister van Justitie heeft president Bush duidelijk gemaakt dat de meest omstreden onderdelen van zijn beleid van de afgelopen vier jaar geen bedrijfsongevallen waren. Hij neemt alles voor zijn rekening en beloont de hoofduitvoerders. Gonzales schreef de juridische rechtvaardiging voor het gebruik van martelingen in de militaire gevangenissen van Guantánamo Bay en Abu Ghraib.

Het begin van de kabinetsverbouwing, het vertrek van minister van Buitenlandse Zaken Colin Powell, trok in het buitenland de meeste aandacht. Toen zijn vervanging door Nationale Veiligheidsadviseur Condoleezza Rice volgde, wist iedereen dat tegenspraak in de tweede ambtstermijn van George W. Bush geen onderdeel van de huisstijl meer zou uitmaken.

Hoe Rice op het wereldtoneel zal optreden, is nog niet zeker. Als topadviseur op het Witte Huis werd zij door iedere hoge bezoeker in Washington geraadpleegd. Dus onbekend is zij niet. Ze zal nu wereldwijd Her Master's Voice zijn. In haar vorige rol was Rice minder de bemiddelaar die sommige Veiligheidsadviseurs zijn, en meer degene die namens de president het door vice-president Cheney en minister Rumsfeld sterk beïnvloede beleid hapklaar maakte.

Het team van Rice is nog onbekend. Totnogtoe is nog niet duidelijk wie na het vertrek van Richard Armitage onderminister op het State Department wordt. Genoemd worden NAVO-ambassadeur Nicholas Burns en de ultra-hardliner John Bolton, nu op het ministerie al verantwoordelijk voor ontwapening en ruzie met Noord-Korea. Een keus voor Bolton zou opnieuw een zege voor de neoconservatieven zijn; Burns werkte eerder aan Rice's zijde en heeft een iets diplomatiekere uitstraling.

In essentie zal het niet zo veel uitmaken of een van deze twee of een ander de bewaker van het fort wordt. Buitenlandse Zaken gold als de laatste vesting van de twijfelaars aan het beleid en wereldbeeld van Bush. Dat zal moeten veranderen. De kans dat Condoleezza Rice door haar nieuwe omgeving wordt beïnvloed lijkt klein. Als provoost [de een na hoogste functionaris, red.] op Stanford University heeft zij ook haar harde kanten laten zien binnen een organisatie.

In de buitenlandse politieke sfeer wordt ook een nieuwe ambassadeur bij de Verenigde Naties gezocht. John Danforth, die een half jaar geleden John Negroponte verving nadat deze ambassadeur werd in Bagdad, kondigde onverwacht aan meer tijd te willen hebben voor zijn vrouw en zijn huis in St. Louis. Gezien de hoge mode in conservatieve kring om af te geven op de VN zal deze benoeming een teken zijn van president Bush' al of niet positieve voornemens met de volkerenorganisatie en Kofi Annan in het bijzonder.

Het aanhalen van de touwtjes is ook op binnenlands terrein zichtbaar. De loyale, maar in de communicatie weinig effectieve minister van terrorismebestrijding (Homeland Security) Tom Ridge werd vervangen door de flamboyante Bernard Kerik. Deze politieman was 16 maanden hoofdcommissaris van politie van New York City. Zijn lot werd verbonden aan dat van oud-burgemeester Giuliani: beiden bouwden een reputatie door hun optreden tijdens en na de aanslagen van 11 september 2001. Dat is het fundament van hun huidige gezamenlijke adviespraktijk.

Kerik heeft een schilderachtige levensgeschiedenis. Zijn moeder verliet het gezin toen Kerik twee was. Bij het schrijven van zijn autobiografie ontdekte Kerik dat zij als prostituee waarschijnlijk door haar impresario was doodgeslagen. De zoon leidde een leven van vele baantjes in het beveiligingsambacht, zowel in Saoedi-Arabië als aan de zijde van Rudy Giuliani, die hij leerde kennen als bodyguard. In 2003 werkte Kerik onverwacht kort in Irak aan het opzetten van een nieuwe Iraakse politiemacht. De laatste maanden voerde Kerik campagne voor George W. Bush.

Onweersproken geruchten willen dat Bush voor het onvoltooide karwei van samenvoeging van alle nationale beveiligingsdiensten eerst dacht aan Giuliani zelf. Maar de oud-burgemeester zette liever nog even zijn lucratieve adviespraktijk voort, wellicht om reserves op te bouwen voor een presidentskandidatuur in 2008. Hij schoof Kerik naar voren en heeft nu vast een vertrouweling in het Washingtonse apparaat.

De minst uitgekristalliseerde verbouwing is die van de sociaal-economische hoek van het kabinet. Minister van Financiën John Snow kreeg via de pers van het Witte Huis te horen dat hij ,,welkom was te blijven zolang hij wilde, op voorwaarde dat het niet erg lang was''. De oud-spoorwegdirecteur was gezeglijker dan zijn voorganger O'Neill, maar evenmin een topverkoper van de economische politiek.

In zijn tweede termijn wil Bush vaart maken met de privatisering van de sociale zekerheid en de bestendiging van de belastingverlagingen. Verwacht wordt dat ook zijn economische adviseurs op het Witte Huis op korte termijn vertrekken. In de plaats van de afgetreden Tommy Thompson op Volksgezondheid wordt de benoeming verwacht van Mark McClellan, een familievriend uit Texas die op het Witte Huis werkte, kort de Food and Drug Administration leidde en nu Medicare, het overheidsstelsel voor gezondheidszorg. Ook Margaret Spellings, nieuw op Onderwijs, komt uit Texas en was een naaste adviseur op het Witte Huis.

De meest creatieve greep lijkt die van de nieuwe minister van Handel, Carlos Gutierrez. Deze Cubaanse balling klom bij het cornflakes-concern Kellogg's naar de top, redde het bedrijf en geldt als een van de meest succesvolle zakenlieden van Latijnse-Amerikaanse afkomst. Hij is de enige nieuwe minister die niet uit de inner circle van de president komt. Over het aanblijven van de zeer actieve Handelsvertegenwoordiger Zoellick, ook lid van het kabinet, is geen nieuws.