Slepend onderzoek afgerond

Aan de vooravond van de 22ste herdenking van de `Decembermoorden' werd vorige week het slepende justitiële vooronderzoek afgesloten. De zaak is nu in een cruciale fase aangeland.

Zullen de verantwoordelijken van de Surinaamse `Decembermoorden', een van de meest traumatische gebeurtenissen uit de recente historie van het land, ooit voor de rechter komen? Nee, menen cynici, een proces komt er nooit. Daarvoor is de macht achter de schermen van de hoofdverdachte, voormalig legerleider Desi Bouterse, nog te groot, het justitieel apparaat te zwak en de politiek te bang. Maar anderen, onder wie veel nabestaanden die deze week voor de 22ste keer hun geliefden herdenken, blijven hoop houden.

Die hoop is na vorige week misschien iets meer gerechtvaardigd. Want na een slepend onderzoek van vier jaar heeft rechter-commissaris Albert Ramnewash zijn naspeuringen eindelijk overgedragen aan het openbaar ministerie (OM). Dat kreeg van het Hof van Justitie in oktober 2000 de opdracht strafvervolging in te stellen tegen de verdachten van de Decembermoorden. Met de formele sluiting van het gerechtelijk vooronderzoek (GVO) is de zaak nu in een cruciale fase beland. Justitie moet binnen enkele weken aan de 34 verdachten laten weten of zij daadwerkelijk voor de rechter zullen worden gebracht.

In het GVO zijn vele mensen gehoord, is een gedetailleerde reconstructie gemaakt van de gebeurtenissen op 7, 8 en 9 december 1982 en is er uitputtend forensisch onderzoek gedaan, waarbij zelfs de stoffelijke resten van de slachtoffers zijn opgegraven. De uitkomsten van het GVO, zo vertellen verschillende bronnen, zouden compleet en gedegen zijn en niet alleen de rol van Bouterse blootleggen, maar ook van enkele linkse politici van destijds, ook wel de `intellectuele daders' genoemd.

Als dat allemaal waar is, is het van groot belang voor de Surinaamse geschiedschrijving. De kwestie van de Decembermoorden is omgeven door talloze roddels en verdachtmakingen. Hoewel internationale organisaties als de Verenigde Naties of de Organisatie van Amerikaanse Staten in rapporten de moorden hebben beschreven als een grove schending van de mensenrechten door het toenmalige Militair Gezag, is maar mondjesmaat met feiten en getuigenissen de werkelijkheid geschetst. Als het goed is, is dat nu in het GVO gebeurd. Daardoor kunnen Surinamers de waarheid over de Decembermoorden onder ogen zien, kunnen allerlei geruchten naar het rijk der fabelen worden verwezen en, als cruciaal sluitstuk, moeten betrokkenen zich verantwoorden voor de rechter. Maar zal dat ook gebeuren?

Voor scepsis is alle reden. Het Surinaamse OM, dat grondwettelijk volledig los opereert van de politiek, ondernam pas actie toen het gedwongen werd door het Hof. Tegelijkertijd zette de politiek, inclusief het regerende Nieuw Front (NF), nooit vaart achter het scheppen van goede voorwaarden voor een justitiële afhandeling. Versterking van het politieel, justitieel en rechterlijk apparaat verloopt traag. En hoewel er met name in de verkiezingscampagnes van 1996 en 2000 door NF-politici stevige woorden werden gesproken over een rechtszaak over de Decembermoorden, kon verjaring van het delict slechts worden gestuit door een beklagprocedure van nabestaanden en maatschappelijke organisaties. Daarom zal met argusogen worden gevolgd of het OM in Paramaribo de komende maanden de rug recht houdt, de zaak voorbrengt en volle steun krijgt van de regering-Venetiaan. Maar de tegenwind zal stevig zijn. Bouterse liet er vorige week al geen twijfel over bestaan dat de hele zaak ,,een politieke kwestie'' is, door het NF op de kaart gezet in de aanloop naar de parlementsverkiezingen van mei volgend jaar.

De kans dat een proces over de Decembermoorden nog voor deze stembusgang zal plaatsvinden is klein. Angst voor Bouterse zit bij velen diep. De voormalige legerleider speelt al decennialang een belangrijke rol in de politieke arena, weet veel van verschillende mensen, heeft banden met veel personen uit de zakelijke elite, al dan niet met bedenkelijke reputatie. Bovendien groeit zijn Nationaal Democratische Partij (NDP) gestaag. De komende maanden moeten uitwijzen hoe ver Bouterse's arm reikt. Zet het OM door? Kan de rechterlijke macht een zaak over deze kwestie aan? Durft het NF politieke steun te geven? Hoe dan ook: justitiële afhandeling van de Decembermoorden blijft een belangrijke test voor de vitaliteit van de Surinaamse rechtsstaat.