Prince Charming

Heeft prins Bernhard ook sporen nagelaten in het Nederlands? Ja, zij het niet veel. Zonder prins Bernhard had de Tweede Wereldoorlog geen Anjerdag gekend. Anjerdag is de verzamelnaam van de anti-Duitse demonstraties die plaatsvonden op 29 juni 1940 – de 29ste verjaardag van de prins. Verder is er een aap naar de prins genoemd: het Bernhardaapje. Bernhard was daar vast trots op, maar zo kort na zijn dood lijkt het enigszins oneerbiedig om te memoreren dat zijn naam zal voortleven in de Callicebus Bernhardi, een apensoort die in 2002 in het Braziliaanse regenwoud werd ontdekt door de Leidse bioloog Marc van Roosmalen.

Prins Bernhard blijkt ook in de Grote Van Dale te zijn vereeuwigd, met één citaat, bij het trefwoord boodschappenjongen: ,,Ik laat me door geen enkele partij als boodschappenjongen gebruiken (Prins Bernhard).''

Het Nederlands telt heel wat uitdrukkingen die op prinsen betrekking hebben. Denk aan leven als een prins, van de prins geen kwaad weten enzovoorts (voor een uitgebreider overzicht zie www.nrc.nl/woordhoek). Hier wil ik even stilstaan bij Prince Charming – een kwalificatie die de afgelopen dagen veelvuldig voor prins Bernhard is gebruikt.

Prince Charming is Engels, maar het prototype van de prinselijke charmeur was een Fransman; hij was een koning die aangesproken werd als prince (`vorst'). Dat zit zo. In 1697 publiceerde de Franse gravin Marie-Catherine d'Aulnoy (1650-1705) een sprookjesbundel met daarin een verhaal getiteld `L'Oiseau Bleu'. De held van dit verhaal is `Le roi Charmant', die aldus wordt geïntroduceerd: ,,Geen vorst was ooit hoffelijker en prachtlievender geweest; innerlijk of uiterlijk was er aan hem niets dat niet beantwoordde aan zijn naam.'' Koning Charmant heeft ook een vlotte babbel, want als hij zijn toekomstige bruid ontmoet, praat hij drie uur onafgebroken op haar in. En als eerste serveert hij dit compliment uit: ,,Het zou onmogelijk zijn, als een zo schitterende prinses ergens was, dat iemand ogen had voor andere vrouwen dan voor haar.''

Dit verhaal van d'Aulnoy werd in 1850 door James Robinson Planché bewerkt tot een fairy extravaganza (een soort humoristische kindermusical, opgevoerd rond Kerst) getiteld King Charming, or, the Blue Bird of Paradise. Dit was zo'n succes dat King Charming, ook wel Prince Charming genoemd, op slag bekend was. Als figuur – hij kwam later in diverse andere stukken en sprookjes terecht – en als type.

In het Engels is het overdrachtelijke gebruik van Prince Charming voor `the lover every girl dreams of' al in 1855 aangetroffen. Sinds wanneer wij het in het Nederlands kennen, weet ik niet. Vooralsnog ontbreekt het in de woordenboeken, hoewel het in de spreektaal heel gangbaar is (net als prins op het witte paard, dat tot mijn stomme verbazing ook niet in de woordenboeken staat). In Nederlandse dagbladen kom je Prince Charming sinds 1990 zo'n honderd keer tegen. Doorgaans krijgen zowel Prince als Charming een hoofdletter, soms alleen Charming, en natuurlijk kom je ook de vernederlandste vorm tegen: prins charming (zelfs een keer ,,de prins charming op het witte paard'').

De afgelopen jaren zijn onder meer Bill Clinton, Will Smith en de Japanse premier Koizumi Prince Charming genoemd. Prins Bernhard ontbrak tot nu toe, maar wel duikt zijn kleinzoon Johan Friso op. In juli 2003 schreef het ANP, in een portretje van Friso: ,,Zijn aanvankelijk zo knappe en vrolijke uiterlijk bezorgde hem een tijdje een `Prince Charming'-imago, maar nooit kwam hij met `Frauengeschichten' in het nieuws. De homowereld dacht daar het zijne van, maar toen dat in februari 2001 door enkele weekbladen serieus werd overgenomen, liet de prins via de RVD korte metten maken met het geroddel over homoseksualiteit.''

Hieruit zou je kunnen opmaken dat een Prince Charming per se een hetero moet zijn, maar dat is een royale denkfout.