Landis: schuld, boete, beerput

Een Nederlands unicum. De voormalige topman van een beursgenoteerd bedrijf wordt in één week twee keer door de rechter veroordeeld. De affaire is nog niet ten einde.

Zomaar een donderdagmiddag in juli, ruim drie jaar geleden. Opeens spuit de koers van automatiseringsbedrijf Landis omhoog. In minder dan twee uur 25 procent erbij. De volgende ochtend meldt Landis dat zij vier miljoen nieuwe aandelen uitgeeft. Kort daarop volgt een rectificatie. Het zijn er niet vier miljoen, maar ,,circa drie'' miljoen. In reactie op het nieuws daalt de koers.

Zulke koerssprongen trekken onmiddellijk de aandacht van de beurs en de financiële speurneuzen. Computerprogramma's spuwen dagelijks verdachte omzetten en koersbewegingen in beursfondsen uit. Soms zijn er voor de hand liggende verklaringen, soms niet.

Afgelopen vrijdag veroordeelde de Amsterdamse rechtbank een vermogensbeheerder van zakenbank Kempen & Co en de voormalige bestuursvoorzitter van Landis, Paul K., tot respectievelijk een taakstraf van 100 uur en vier maanden cel voorwaardelijk en 100 uur taakstraf en drie maanden voorwaardelijk. De vermogensbeheerder had de aandelen gekocht nadat hij door de Landis-voorzitter was gepolst over de emissie.

Het was de tweede veroordeling in één week voor de ex-Landis-topman. Vorige week kreeg hij ook drie maanden celstraf wegens valsheid in geschrifte bij de verstrekking van personeelsopties. De overeenkomsten over de personeelsopties, dat zijn rechten om tegen een vaste prijs aandelen te kopen, waren volgens het vonnis geantedateerd. Daardoor konden werknemers de aandelen tegen extreem lage koersen kopen. Door het bankroet van Landis werden de opties overigens waardeloos. In deze zaak werden vorige week ook een mede-directeur en twee commissarissen veroordeeld.

Op het hoogtepunt van zijn bestaan had Landis bijna drieduizend werknemers en een omzet van bijna 700 miljoen euro. Eind april 2002 kreeg het bedrijf uitstel van betaling nadat een reddingsactie was mislukt. Landis was een kenmerkende exponent van modern zaken doen: ondernemen is overnemen. Toen een grote overname begin 2000, op het toppunt van de internethausse, leek te mislukken en de verkoper terugkrabbelde, dreigde Landis direct met een rechtszaak. De neergang ging gepaard met fantasierijk boekhouden om de uitgesproken financiële prognoses waar te maken.

,,Twee keer in één week veroordeeld worden, is een unicum'', zegt directeur P. de Vries van de Vereniging van Effectenbezitters (VEB). ,,Financieel gezien is het niet zo'n grote zaak, maar het kan niet door de beugel en het is goed dat de rechter dit straft.''

Veroordelingen van bestuurders na bedrijfsschandalen zijn in Nederland zeldzaam. De boekhoudfraude van Ahold ligt nu bij de rechtbank. Ruim een half jaar geleden kregen de voormalige president-commissaris en de voormalige financieel directeur van uitzendbureau Content voorwaardelijke geldboetes wegens onzorgvuldig handel bij het aankopen door de vennoootschap van eigen aandelen. Deze aankopen hadden verband met verstrekte personeelsopties.

De ondergang van Landis is tevens de inzet van een onderzoek, een zogeheten enqûete, naar mogelijk wanbeleid van de directie. De uitkomsten van zo'n enqûete kunnen leiden tot persoonlijke schadeclaims tegen directeuren, commissarissen of de accountant.

Het onderzoek, dat is aangevraagd door de VEB en zo'n drieduizend beleggers, moet plaatsvinden op last van de Ondernemingskamer van het Amsterdamse gerechtshof. De curatoren van Landis weigeren echter de rekening te betalen. Volgens de wet moet de vennootschap een enqûete-onderzoek zelf betalen. Bij faillissement zijn de curatoren de vertegenwoordigers van de vennootschap.

De VEB is boos en heeft de Ondernemingskamer vorige week gevraagd in te grijpen. De veroordelingen van K. zijn volgens VEB-directeur De Vries extra reden om het onderzoek te houden. De man die het moet uitvoeren is al aangewezen: L.P. van den Blink, een van de meest ervaren onderzoekers die voor de Ondernemingskamer zulke klussen klaart. De kosten zijn begroot op 45.000 euro.

Voor de VEB staat meer op het spel dan Landis alleen. Twee andere recente debâcles in het bedrijfsleven, computerbedrijf LCI en telecombedrijf KPNQwest, wil de VEB ook laten onderzoeken. ,,Op deze manier faalt het enqûeterecht bij faillissementen.''