Het gelijk van Brahimi

Het siert Lakhdar Brahimi, speciaal adviseur van de secretaris-generaal der Verenigde Naties, dat hij zo onvervaard zijn mening heeft gegeven over de verkiezingen in Irak. Als de omstandigheden daar blijven zoals ze zijn, zei hij zaterdag in een interview in deze krant, kan de gang naar de stembus niet doorgaan. Alleen als de veiligheid is verbeterd, zijn verkiezingen mogelijk. Op eloquente wijze stelde Brahimi de kwestie aan de orde. Omdat hij nog in functie is en direct aan zijn chef Kofi Annan rapporteert, hebben zijn woorden wereldwijd het debat over het al dan niet doorgaan van de stemronde een nieuwe impuls gegeven. Eind volgende maand, op 30 januari 2005, zou het land een parlement moeten kiezen, de Nationale Assemblee.

Het is een zwaarwegende gebeurtenis. Irak moet politiek van nul beginnen met de democratie en de opbouw van een rechtsstaat. De gekozen Assemblee moet een grondwet opstellen en een premier en een president kiezen. Het is zacht uitgedrukt dat hier veel vanaf hangt. De vele religieuze en politieke facties aarzelen niet om hun posities gewapenderhand te markeren. Een flink deel van het geweld en de beroerde veiligheidssituatie dienen dan ook politiek te worden geduid. Ook het afgelopen weekeinde was weer extreem moorddadig met aanslagen en schermutselingen. Brahimi had gelijk met zijn constatering dat het ,,een puinhoop'' is in Irak.

Zijn clausulering is echter wel van belang: de verkiezingen kunnen niet doorgaan als de omstandigheden zo blijven. Het is weliswaar kort dag, maar indien de autoriteiten en de Iraakse en Amerikaanse troepen erin slagen de rust voor 30 januari te doen weerkeren, moet de stemronde gewoon doorgang vinden. Het uitstellen ervan, zeker in een vroeg stadium, heeft zijn eigen nadelige effecten. Het zou het Iraakse verzet zijn zin geven. Verkiezingen zijn juist hard nodig om een meer representatieve regering te kiezen dan de huidige waarnemende onder premier Allawi, die mandaat noch gezag heeft.

Feit is dat het op veel plekken in Irak op dit moment fysiek onmogelijk is naar een stembus te gaan. Een Amerikaanse legercommandant bevestigde onlangs dit beeld voor zijn eigen standplaats, de miljoenenstad Mosul. Ook hij voegde eraan toe: onmogelijk `in de huidige omstandigheden'. Die kúnnen over ruim zeven weken anders zijn. Is dat niet het geval, dan zit er niets anders op dan de gang naar de stembus tot nader order uit te stellen. Verkiezingen zijn het hoogste democratische goed. Als Irak de democratie serieus wil nemen, is geen slechter signaal denkbaar dan de eerste stemronde na Saddams dictatuur alleen te laten gelden voor gebieden waar het rustig is. Dan valt automatisch het sunnitische centrum van het land af, waar zwaar gevochten is (Falluja) en waar sunnieten nu dreigen met een verkiezingsboycot.

De shi'itische meerderheid wil de verkiezingen laten doorgaan. Maar hoe representatief kan een regering zijn die gekozen is terwijl tallozen niet konden stemmen of dat niet durfden? Onder de slechtst denkbare omstandigheden van geweld en intimidatie, van massale boycot en van angst om naar de stembus te gaan, dienen de verkiezingen in Irak te worden uitgesteld. Op een dictatuur van de meerderheid zit het land niet te wachten.