Aanrommelen met partijen vangrails

Na een week van rechtszaken tegen bouwfraudeambtenaren ontstaat een beeld van kleinschalige scharrelaars.

,,Een beetje informeel contact is ook belangrijk.''

Een Volkswagen Passat. Een keuken. Een partijtje golf in Schotland. En de kosten van het jaarlijkse bedrijfsuitje naar de Efteling.

Toen klokkenluider Ad Bos eind 2001 een verklaring bij justitie aflegde over `kreukbare' ambtenaren, dacht het openbaar ministerie goud in handen te hebben. Bos schilderde een beeld van tientallen, als het er al niet meer waren, ambtenaren die zich lieten omkopen in ruil voor informatie over bouwprojecten.

Dat er ambtenaren waren die zich lieten omkopen werd vorige week duidelijk toen zes ambtenaren moesten terechtstaan in de omvangrijke bouwfrauderechtszaken. De zaken stonden bol van de saillante voorbeelden. Ambtenaren hebben auto's aangenomen, reisjes gemaakt, door kleine aannemers hun huis laten verbouwen. Maar waar zijn de bewijzen voor structurele corruptie in de Nederlandse ambtenarij? Justitie heeft ze vorige week in ieder geval niet kunnen leveren.

Of het openbaar ministerie wel over deze bewijzen beschikte, blijft onduidelijk. Eerder tijdens het – drie jaar durende – onderzoek liet minister Donner weten dat er ,,onvoldoende capaciteit'' was om alle bouwfraudeurs aan te pakken. Tegelijkertijd boden de namen die Ad Bos noemde een geschikte uitvalsbasis voor justitie.

Of het openbaar ministerie daarnaast nog eigen onderzoek heeft gedaan, is onbekend. Als dat zo is, is er in ieder geval onvoldoende hard bewijs uit naar voren gekomen. Anders was er wel vervolging ingesteld. En de `feiten' die tijdens de zittingen soms als bewijs werden gepresenteerd, bleken ook na doorvragen vaak niet meer dan vermoedens. Zoals de caravan die gemeenteambtenaar Jan A. zou hebben gekregen. Of de Suzuki-personenauto van een bouwer, voor provinciaal ambtenaar Pieter V. Laat staan de vakantie naar Bali van rijkswaterstaat-werknemer Van der W.

Justitie heeft zich vooralsnog niet foutloos getoond in de rechtszaken. Geen enkele keer kon een hard verband tussen de vermoede omkoping en een tegenprestatie worden aangetoond. Daarnaast bleek dat justitie de naam van het bouwbedrijf dat een ambtenaar zou hebben omgekocht, foutief op de dagvaarding had vermeld. En toen vorige maand al vier grote bouwbedrijven en twaalf (ex-)bestuurders terecht moesten staan, bleek de kern van de zaak, het gepleegde vooroverleg, verjaard.

Dat Ad Bos, als oud-bestuurder, niet toen al terecht moest staan, en wel in de reeks met ambtenaren werd meegenomen, had alles te maken met de aanklacht. Bos werd niet vervolgd wegens valsheid in geschrifte of het plegen van vooroverleg – vergrijpen die hij zelf had aangedragen – wel voor omkoping van ambtenaren. Deze uitzonderingspositie gaf de verdediging van de ambtenaren voldoende munitie om op Bos' betrouwbaarheid te schieten. Bos' zaak werd nog niet inhoudelijk behandeld. Dat volgt in januari.

Wat is dan wel het beeld dat blijft hangen na de zes rechtszaken tegen de ambtenaren? De grootschalige ambtelijke corruptie die bestraft moest worden droeg het gezicht van ambtenaren die op lokaal niveau vooral hun eigen positie wilden verrijken en kleinschalig aanrommelden. Zo verkocht de opzichter van een opslagplaats van rijkswaterstaat in het Brabantse Heeze partijen vangrails en stenen en liet hij zijn eigen huis verbouwen voor het comfort van zijn gehandicapte vrouw. En zo liet Jaap van der W. zijn 40-jarig dienstjubileum betalen door aannemers, evenals zijn voorrijden bij het partycentrum in een Rolls-Royce.

De verklaring daarvoor van de bouwer Cornelis N., die ook terecht stond, was er niet een van corruptie: ,,Wat is daar nou het grote voordeel van? Hij hoefde helemaal niets terug te doen voor ons. Het was gewoon een goede gelegenheid om veel mensen uit de branche samen te krijgen. Een beetje informeel contact is ook belangrijk.'' De ambtenaar in kwestie deed het af als ,,niets nieuws''. Tientallen keren had hij voor andere collega's recepties en feesten georganiseerd in samenspraak met bouwbedrijven. ,,Ook al ontkennen al mijn oud-collega's dat nu, dat was wel de cultuur.'' Justitie kon dit niet hard maken.

Deze Van der W. hoorde de hoogste straf van de hele week tegen zich geëist: een taakstraf van 240 uur en een voorwaardelijke celstraf van 6 maanden. Op omkoping staat een maximale straf van zes jaar.

www.nrc.nl: Dossier bouwfraude