Rot op met je gevoel! Denk eens na

Mijn voorlaatste column op deze plek. Ik heb na de zomer voor wat verwarring gezorgd door alleen aan te kondigen dat ik moest stoppen, zonder daarbij een datum te noemen. Maar nu weet u het. Ziet u ook zo uit naar die nachtkaars van over twee weken?

En ik kan het nog steeds nergens anders over hebben dan over dat geschreeuw de hele tijd. Snapt dan niemand dat emoties onze grootste vijanden zijn? Laat ik even dicht bij huis beginnen. Van de week nog een paar tikken op de billen uitgedeeld. Ik beken het maar gauw even, nu het nog mag. Waar het om gaat is dat het helemaal niet hoefde, ik had hem gewoon naar zijn kamer moeten sturen, maar ja, ik maakte me kwaad. Mijn fout, je moet ook niet handelen `vanuit je emoties'.

Maar ik ben kennelijk een van de laatsten die dat vinden. Want emoties zijn juist heel erg oké tegenwoordig. Nou is het al lang geleden in onderzoek aangetoond dat de meeste mensen hun beslissingen nemen aan de hand van hun emoties, maar dat maakt het nog niet goed. Zelfs veel rechters hebben die neiging: ze blijken al heel vroeg in een zitting op hun gevoel een conclusie te trekken. Maar gelukkig zijn ze getraind: daarna gaan ze die conclusie proberen te onderbouwen met het feitenmateriaal dat in de rest van de zitting ter tafel komt. Heel belangrijk: dat je weet dat je je emoties moet wantrouwen, en ze altijd moet toetsen aan de werkelijkheid.

Helaas is dat steeds minder in zwang. Natuurlijk, jarenlang mocht je helemaal niet over je gevoel praten, daar hebben we de `bekrompen' jaren '50 weer. Maar inmiddels zijn we zo `bevrijd' dat emoties zelfs de plaats van de waarheid ingenomen hebben. Degene die zijn gevoel goed kan tonen komt het verst. Hij of zij heeft er namelijk recht op dat de ander `daar iets mee doet', met dat gevoel. Je mag die emotie niet negeren. Als u het hiermee eens bent, heb ik een aardige casus voor u. Die Duitsers in de jaren dertig van de vorige eeuw, weet u wat voor gevoel die hadden? Die hadden allemaal het gevoel dat de ellende veroorzaakt werd door de joden. Nee, het lag natuurlijk aan de crisis, die verergerd werd door de wurgende WO I-herstelbetalingen aan Frankrijk. Maar toch, ze hadden op de een of andere manier het gevoel dat de Joden de schuld hadden. Ja, en als mensen allemaal dat gevoel hebben, wie was Hitler dan om dat tegen te spreken? Klopt toch? Nee, dat dacht ik ook niet. Rot op met je gevoel! Denk eens na!

Het is het zoveelste symptoom van de geïndividualiseerde samenleving. Onlangs promoveerde Janneke Wubs van de Rijksuniversiteit Groningen op haar proefschrift `luisteren naar deskundigen', waarin ze de belangrijkste opvoedboeken sinds de tweede wereldoorlog analyseert. Duidelijk zichtbaar is de omslag rond 1970: daarvóór was de opvoeding gericht op het vormen van een nuttig lid van de samenleving, ná 1970 gaat het om erom dat het kind zichzelf zo veel mogelijk kan ontplooien. Tja, en dan is elke grens die je als ouder stelt dus een belemmering. En daar krijgen dan (onder andere) de emoties alle kans, het betekent namelijk dat je elk gevoel (en dat zijn er nogal wat) van je kind serieus moet nemen. Nou hoef je niet overal overheen te walsen, maar de eerste vijf jaar mag je toch aannemen dat jij een heleboel dingen beter weet. Een voorbeeld maar weer: `de kleine Marietje van 8 maanden wíl gewoon niet dat ik haar neus snuit! Dan gaat ze heel hard huilen. Ze wil per se al haar snot in haar ogen wrijven! Tja, dat laat ik dan maar zo.' Klopt weer niet hè? En ga nou eens goed bij jezelf na, zijn er meer momenten dat je kind heel graag iets wil, en dat je er toch niet op in moet gaan? Is dat niet een uitstekende gelegenheid om je kind te leren om te gaan met zijn emoties?

Intussen ben je alleen nog een goed politicus als je in staat bent je emoties te tonen, liefst in combinatie met het opwekken van emoties bij de kijkers. Michael Moore heeft, dacht ik, zeer overtuigend aangetoond hoe in Amerika de angst regeert. De sterkste emotie die er is, en een door de branche erkende slechte raadgever. Heel akelig, een angstige supermacht. Maar ook bij ons smult de pers het meest van emoties. De inhoud is een ondergeschoven kindje vergeleken bij de beschouwingen over in hoeverre iemand een geloofwaardig leider is, betrokken lijkt bij de onderwerpen, aanspreekt, enzovoort. Kijk maar naar de verslaggeving rond de VVD, afgelopen week.

Deze emotie-journalistiek was al lang voor Fortuyn bezig, maar toen werd het nog verpakt in PR-termen. Toen iedereen eenmaal snapte dat campagnes hun vorm krijgen onder leiding van een PR-bureau, ging de journalistiek zich daar ook op richten. En dan krijg je vragen als: ,,u staat 12 procent achter in de peilingen, wat denkt u daaraan te gaan doen?'' Het enige eerlijke antwoord daarop is iets als: ,,ik ga voortaan alleen nog witte overhemden dragen, en de wallen onder mijn ogen worden weggehaald door de plastisch chirurg. En ik krijg een spoedcursus `emotioneel discussiëren' van Jan Mulder; kost een paar centen, maar dan heb je ook wat''. Maar ja, dat kun je natuurlijk niet antwoorden, dus doe je wat je moet doen, je vertelt over de standpunten van je partij, en hoe die verschillen van de anderen. Om dan terug te krijgen ,,maar ja, dat vinden de mensen kennelijk toch niet belangrijk genoeg, gezien de peilingen''. Oftewel: wat kan mij het schelen wat jouw partij vindt, zorg nou eens dat je `het goed doet bij de mensen'. En dat is hetzelfde als `appelleren aan de emoties'.

Maar ik wil helemaal geen huilende kinderen op de televisie, ik wil volwassen mensen!