Oekraïne opnieuw naar stembus

Oekraïne mag op tweede kerstdag opnieuw kiezen wie zijn president wordt: de pro-westerse Viktor Joesjtsjenko of de pro-Russische premier Viktor Janoekovitsj.

Het Oekraïense hooggerechtshof vonniste gisteren in het dispuut over de omstreden verkiezingen op bijna alle punten in het voordeel van de oppositie. De tweede ronde van de presidentsverkiezingen moet op 26 december over, omdat het door grootschalige stembusfraude ,,onmogelijk is vast te stellen wie de winnaar is'', zo meent het hof. De centrale kiesraad heeft Janoekovitsj dus ten onrechte tot winnaar uitgeroepen. Het Oekraïense parlement komt vandaag bijeen om de wet, die in zo'n herhaling van verkiezingen niet voorziet, aan te passen.

Na het vonnis stroomde het hart van Kiev vol met honderdduizenden uitgelaten Oekraïeners. Het Onafhankelijkheidsplein was opnieuw het middelpunt van een oranje carnaval. Inwoners van Kiev en bezoekers uit de regio's trotseren al twaalf dagen sneeuwstormen en temperaturen van soms tien graden onder nul om te protesteren tegen de stembusfraude op 21 november. Hun `volkspresident', Joesjtsjenko, zei dat ,,Oekraïne vanaf heden een democratische staat is'' en noemde de rechters van het hof `helden'.

In de kolenstad Donetsk, het bastion van Janoekovitsj, ontvingen 4.000 betogers de uitspraak in stilte. Premier Janoekovitsj is opnieuw kandidaat, aldus een woordvoerder. ,,Janoekovitsj kan vijf keer deelnemer zijn, acht keer desnoods, en elke keer zal hij zegevieren.'' Een andere woordvoerder twijfelde aan zijn deelname. Veel waarnemers voorspellen hem een mogelijk zware nederlaag. Als Janoekovitsj zich snel terugtrekt wordt zijn plaats ingenomen door de nummer drie uit de eerste ronde, de socialist Moroz, lid van de oppositie.

Het vonnis betekent een daverende nederlaag voor de regering van president Koetsjma en diens beoogde opvolger Janoekovitsj. Onder druk van straatprotest en afvalligheid binnen leger, politie en geheime diensten, stemde de president al in met nieuwe verkiezingen, maar over drie maanden en helemaal opnieuw in plaats van alleen de tweede ronde. Bronnen in de oppositie stelden gisteren al dat Koetsjma nog slechts garanties vroeg tegen strafvervolging. Maar gisteren vloog Koetsjma naar Moskou voor overleg met zijn ambtgenoot Poetin, die openlijk campagne voerde voor Janoekovitsj, en noemde een herhaling van de tweede ronde ,,een farce''.

De uitspraak van het hof is geen grote verrassing. De rechters toonden zich de afgelopen vijf dagen buitengewoon kritisch jegens de centrale kiesraad en Janoekovtisj. De oppositie werd veel minder onder druk gezet. De oppositie leverde overweldigend bewijs van fraude, hoewel ze verzuimd had daar tijdig bezwaar tegen aan te tekenen. Maar de advocaat van Janoekovitsj liet grotere steken vallen. Zo probeerde zij op de valreep aan te tonen dat ook het kamp van Joesjtsjenko massaal fraude pleegde, wat politiek hout sneed, maar juridisch haar positie verder ondergroef. Janoekovitsj wilde immers aantonen dat de verkiezingen wél zuiver waren verlopen.

De VS zeiden te verwachten dat nieuwe verkiezingen vrij en eerlijk zullen zijn. Canada, waar ruim 1,5 miljoen Oekraïeners wonen, beloofde honderden waarnemers te sturen. In Tbilisi voorspelde president Saakasjvili, in januari aan de macht gekomen na een `rozenrevolutie' die gelijkenis vertoont met de Oekraïense `kastanjerevolutie', een begin van een ,,proces van democratisering'' in ex-Sovjetstaten. Het Kremlin zweeg.

REPORTAGE: pagina 5

HOOFDARTIKEL: pagina 19