Na Sex And The City: Wanhopige Huisvrouwen

`Desperate Housewives' is de titel van de opvolger van de tv-serie `Sex And The City', die deze week stopte. Volgens Naomi Wolf stemt niets de werkende vrouw zo tevreden als kijken naar deze wanhopige huisvrouwen in een ogenschijnlijk ideale buitenwijk.

Desperate Housewives is het best bekeken televisieprogramma in de Verenigde Staten. Er is geen programma te bedenken dat zo snel en zo onvoorwaardelijk een hit werd; zelfs bij Sex and the City duurde het even voordat het programma aansloeg. Wat is het geheim van deze nieuwe serie? Vorige week haalde de huisvrouwen de cover van Newsweek en het lijkt of ontsnappen aan Desperate Housewives onmogelijk is.

Het uitgangspunt is verrassend: de serie volgt vier vrouwelijke hoofdpersonen in hun schijnbaar perfecte levens in Wisteria Lane, een ideaal ogende buitenwijk. We lijken ons op het grondgebied van de Stepford Wives te bevinden, maar het zit niet allemaal helemaal lekker, tussen de bloeiende hortensia's. In de eerste aflevering schiet een huisvrouw zichzelf dood; vervolgens verhaalt de dode vrouw van het ophanden zijnde melodrama.

De geschoren gazonnetjes en de blinkende keukens blijken het decor te zijn voor allerlei soorten menselijke zwakheden: Lynette, de gekwelde thuisblijfmoeder, is verslaafd aan de ADHD-pillen van haar kind; Gabrielle Solis, de feeks, heeft een hartstochtelijke verhouding met haar adolescente tuinman; Bree van de Kamp, de op stijlgoeroe Martha Stewart geïnspireerde huismoeder, wordt verlaten door haar geïrriteerde echtgenoot; en de stoere alleenstaande moeder Susan is verliefd op een loodgieter die eigenlijk een onderzoeker is, op jacht naar informatie over de zelfmoord van de vrouw.

VROUWELIJKE EROTIEK

De serie is op meerdere niveaus vermakelijk: de stralende, met witte hekjes afgezette schoonheid van de buitenwijk en de koloniale interieurs zijn zo romig dat ze een soort architectuurporno zijn. De actrices bewandelen bewust de dunne lijn tussen soap en camp, en de serie snijdt ook het opkomende lesbisch-bewustzijn-van-heteromeisjes aan.

De seksualiteit van verschillende actrices wordt – voor het eerst, zou ik zeggen, op mainstream televisie – onder de aandacht gebracht op een manier die vrouwen erotisch kunnen vinden. (De overspelige Gabrielle, bovenop haar tienerliefje, is sexier, vanuit vrouwelijk gezichtspunt, halfgewikkeld in een rode zijden kimono die haar kanten bh en broekje nét aan het oog onttrekt, dan zonder dat kledingstuk; een man zou de kimono droppen.) Maar zelfs al die duidelijke bekoringen kunnen het enorme succes nauwelijks verklaren.

Wat zijn dan de onderliggende redenen dat half Amerika aan het scherm geplakt zit om de avonturen van deze wanhopige huisvrouwen te volgen? Er zijn er twee: ten eerste zegt de serie het onzegbare, zonder verontschuldigingen, over het vrouwelijke onbewuste, en daarmee doet de serie Sex and the City, zijn duidelijke voorganger, ouderwets lijken, zedig zelfs. Ten tweede laat de serie hardwerkende vrouwen een gedroomde schuilplaats verkennen – die van een werkloos bestaan in een buitenwijk – en daar dan uit opduiken, verfrist en met hernieuwde zin in hun eigen harde, verkwikkende, veel onafhankelijkere leven.

De serie doorbreekt een taboe door te stellen dat de doorsnee vrouw in staat is alle hoofdzonden te begaan. Het terugkerend openingsfilmpje heeft de twee schokkendste seconden die ik ooit op de nationale televisie gezien heb: eerst zie je het huilende gezicht van een cartoon-vrouw, dan slaat de vrouw een cartoon-man op zijn gezicht. De vijandigheid van vrouwen in een slachtofferrol tegenover mannen is simpelweg nooit eerder zo direct getoond.

Andere taboes sneuvelen achtereenvolgens in rap tempo, zoals de erkenning dat oudere vrouwen jonge, potige mannen als sappige hapjes zien – precies zoals oude mannen jonge vrouwen zien. Zo buitelen de beelden van het lichaam van de jonge tuinman over elkaar heen - zonder te pretenderen dat Gabrielle een betekenisvolle relatie met hem wil.

Een andere bevestiging van de potentiële hebzucht van het vrouwelijke onderbewustzijn is de vrouw-tegen-vrouw agressie. Een ander karakter, Edie, is een zalig, platinablond, chirurgisch gelift kreng van een makelaar. Als de loodgieter Susan, de alleenstaande moeder, laat zitten, en Edie vraagt aan haar: ,,Hoe was je hot date?'', dan zien we de dodelijke wapens van het meisjes-tegen-meisjes gevecht.

Vreemd genoeg geeft deze erkenning van hoe agressief vrouwen naar elkaar zijn, de vrouwelijke kijker een gevoel van waardigheid. Het is alsof eindelijk onze gevechten in al hun pijn en serieusheid worden getoond.

Naar deze vrouwen te kijken, terwijl ze op elkaars liefdes, ego's en hortensia's inhakken, maakt dat je jezelf sterker voelt. Dit is een slagveld als ieder ander slagveld. Ja, zó voelt het.

DE GOEDE MOEDER

Het laatste taboe dat de show aan scherven slaat, is het meest verdorven van allemaal. Desperate Housewives geeft toe dat het moederschap (uitgeoefend door goede en liefhebbende moeders, zelfs onder ideale omstandigheden) erg vermoeiend en erg saai kan zijn.

Alle karakters, mannelijk en vrouwelijk, die niet voor kleine kinderen zorgen, zijn aan alle kanten gebruind. Lynette, die een goede baan heeft opgegeven om thuisblijfmoeder te worden, is de enige die er afschuwelijk uitziet: uitgeput, overspannen, slecht gekleed.

Er is een klassieke scène waarin ze zich uitslooft om een dineetje te geven voor de baas van haar man. Als haar man zijn idee naar voren brengt voor een nieuwe advertentie, kan zij het niet nalaten dat idee te verbeteren. Naderhand, tijdens de ruzie die onvermijdelijk volgt, klaagt ze bitter: ,,Ik ben herinnerd aan een wereld die ik heb achtergelaten en waar ik een winnaar was...en ik kan niet terugkeren!''

Je ziet haar creatieve droogte en haar vermoeidheid – wat je nooit ziet, zijn haar kinderen, je ziet nooit de clichématige antwoorden die televisie en film doorgaans op zulke uitbarstingen bieden: een shot van bolle wangetjes en uitgestrekte armpjes die ,,het allemaal de moeite waard maken''. Dit verzuim is strijdig met de heersende opvattingen.

Een andere reden voor de populariteit van de show is makkelijk te begrijpen: veel vrouwen die hun doel hebben bereikt in de werkende wereld, hebben een gezin en hebben uit de eerste hand gezien hoe die dubbele belasting je kan opbreken. Desperate Housewives laat hen even een verlangende blik werpen op de droom een thuisblijfmoeder te zijn.

Omslagverhalen in bijvoorbeeld New York Times Magazine en Time onderschrijven deze wens. Vermoeide, werkende vrouwen met kinderen maar zonder tijd voor zichzelf lezen Martha Stewarts Living and Real Simple, een nieuw magazine dat binnen korte tijd een succes is geworden en dat zich beroept op de geneugten van het reorganiseren van je kasten en het staren naar een zonsondergang. Het zijn fantasieën over vluchten; wat als ik de hele dag kon spenderen aan het spelen met mijn kinderen en aan het anders neerzetten van de meubels – zonder verveeld te raken, of eenzaam of economische afhankelijk van mijn man te worden?

Ik herkende die vluchtfantasie laatst, toen ik bezeten raakte van nieuw linoleum voor de keukenvloer; ik wilde ieder polemisch stuk dat ik aan het schrijven was afsluiten om vervolgens de site met linoleum aan te klikken, om daarna in een soort roes te geraken.

SMETTELOZE INTERIEURS

Desperate Housewives laat ons naar hartenlust genieten van deze fantasie, van deze vlucht naar troost en afhankelijkheid; het leidt ons door interieurs die we zelf nooit zo smetteloos zouden kunnen houden; laat ons denken dat de gebruinde lichamen van een Gabrielle of een Edie van ons zouden kunnen zijn, als we maar niet van die hinderlijke banen hadden. Maar de angel is in het programma ingebouwd, dus als het uur voorbij is, zijn we blij met onze eigen, chaotische levens. Omdat de knappe man die alle rekeningen betaalt ook erop kan staan zijn moeder in jouw huis te nemen, en hij kan je, zoals Gabrielle's man doet, meer als een huisdier dan als een partner behandelen.

Het prachtige huis waar je dineetjes kunt organiseren is hetzelfde huis als dat Lynette wil ontvluchten.

Deze ingebouwde aversie, die voorkomt dat je bezwijkt aan de opgeroepen fantasie, was eerder te zien. Er waren episodes in Sex and the City waarin de vier vriendinnen een getrouwde vriendin met haar nieuwe baby in haar nieuwe huis in een buitenwijk bezochten. Eerst zijn ze bang dat ze zich alleenstaande sukkels zullen voelen, maar aan het einde van de aflevering kunnen ze niet wachten om terug te keren naar hun Manolo Blahniks, hun kleine appartementen en hun onafhankelijkheid.

Dit laat het dualisme tussen stad en buitenwijk voor vrouwen zien; dat staat voor de keuze tussen stedelijke onafhankelijkheid, met zijn ontberingen en offers, en `buitenwijkelijke' afhankelijkheid, met zijn charme en verstikking. Persoonlijk heb ik me nog nooit zo rottig gevoeld als toen ik opgesloten zat met een baby in een buitenwijk. En uiteindelijk, en ook dat is nieuw aan Wisteria Lane; de parabel van de buitenwijk wordt verteld vanuit vrouwelijk oogpunt. Er is een lange geschiedenis in Amerika van buitenwijken die staan voor alles wat verkeerd is aan Amerika op dat moment; het motto van de vertelstem komt direct uit Thornton Wilders Our Town, die de tragedie en het conflict onder de oppervlakte van een idyllische wijk liet zien.

Wat er vandaag de dag verkeerd is in Amerika, afgaande op de vluchtfantasie van Desperate Housewives, is dat vrouwen geen deel willen uitmaken van het leger wanhopige werknemers zoals nu het geval is - én ze willen niet naar huis gaan, in wanhopige buitenwijken, naar een voltijds gezinsleven zoals ze nu leiden. En wat echt, echt fout is, is dat steden noch arbeidsplekken noch buitenwijken zijn ontworpen met vrouwen en hun behoeften in het achterhoofd. Dat het nergens comfortabel is voor vrouwen met hersenen en gezinnen waarmee ze willen zijn, zonder dat ze zich soms wanhopig voelen – of ze nu huisvrouw zijn of niet.

© Naomi Wolf, The Sunday Times, 2004

TV: Net5 brengt `Desperate Housewives' in het voorjaar op de Nederlandse televisie.