`Ik kom de bad guys spreken'

VN-bemiddelaar Lakhdar Brahimi was de hoop van de wereld na de Amerikaanse oorlogen in Afghanistan en Irak. De Algerijn speelde een hoofdrol bij de vorming van de voorlopige regeringen. Hij moest veto's accepteren, was voortdurend bang en zat met `bad guys' aan tafel. Thuis in Parijs vertelt de adviseur van VN-chef Kofi Annan hoe hij werkt.

Lakhdar Brahimi (70) gnuift discreet. Of het geen paradox is dat hij een bekende troubleshooter is geworden dankzij de oorlogen van president Bush wiens beleid hij niet steunt? ,,Dat is de ironie van de geschiedenis'', antwoordt hij in de woonkamer van zijn appartement in hartje Parijs vlakbij de Jardin du Luxembourg.

De Algerijnse VN-bemiddelaar schoot de regering-Bush en de Verenigde Naties te hulp bij de vorming van de regeringen in Afghanistan en Irak. De speciaal adviseur van VN-chef Kofi Annan en sunnitisch moslim, gerespecteerd in de Arabische en westerse wereld, was zelfs Bush' favoriete bemiddelaar voor Irak. Maar het remt hem niet in zijn kritiek: ,,De Amerikanen zijn Irak totaal zonder reden binnengevallen en hebben een bezettingsregime gevestigd, dat de Irakezen niet wilden. Hoe kun je nou spreken van een bevrijding als je een leger van 140.000 man stuurt en de steden, elektriciteit en watervoorzieningen verwoest?'' President Bush, minister van Buitenlandse Zaken Powell en hun medewerkers ,,weten zeer goed dat ik de oorlog en hun beleid niet goedkeur''.

En dat is niet alles: veel Arabieren zien volgens hem een overeenkomst tussen Irak en Palestina. ,,Voor hen is de repressie, agressie en onrechtvaardigheid in Palestina dezelfde als die in Irak. Ze zien de brute bezetting door de Amerikanen van Irak. En de Amerikanen steunen Israël dat hetzelfde doet in Palestina.'' Dat voedt de haat onder moslims? ,,Natuurlijk.''

Brahimi spreekt zacht en bedachtzaam. Een man zonder opsmuk: blootsvoets in oosterse puntpantoffels met sober grijs jasje en blauwe broek serveert hij koffie en Algerijnse dadels.

Op een tafel liggen huwelijksfoto's van zijn dochter Rim Brahimi, tot voor kort CNN-correspondent in Amman en Bagdad, die in september trouwde met de halfbroer van de Jordaanse koning. Brahimi toont trots een foto van de nieuwe prinses. Op een piano staan foto's van hemzelf met de Amerikaanse president Clinton, de Zuid-Afrikaanse president Mandela, de Egyptische president Nasser en de Cubaanse leider Castro. Aan de muren schilderijen uit Bali, Congo en Haïti.

Het zijn stille getuigen van een diplomatieke loopbaan die vroeg begon. Op zijn 22ste ging Brahimi als gezant voor de Algerijnse onafhankelijkheidsbeweging Nationaal Bevrijdingsfront (FLN) naar Jakarta. Namens het FLN woonde hij in 1961 in Belgrado de oprichtingsvergadering bij van de beweging van niet-gebonden landen, die ijverde voor gelijkheid van alle naties. De jonge vrijheidsstrijder ontmoette er ,,grote staatsmannen'' als de Indiase premier Nehru, de Indonesische president Soekarno, Nasser en de Joegoslavische president Tito.

Na de onafhankelijkheidsverklaring van Algerije (1962) werd Brahimi ambassadeur in Egypte, Soedan en Groot-Brittannië. Zijn ,,eerste grote missie'' kwam pas tussen 1989 en 1991 in Libanon. Daar bemiddelde hij als ondersecretaris-generaal en speciaal gezant van de Arabische Liga bij de stopzetting van de burgeroorlog. ,,Zeer moeilijke onderhandelingen met shi'ieten, sunnieten en allerlei soorten christenen. Ik had het geluk dat ik dat probleem, dat zeventien jaar had bestaan, kon helpen oplossen.''

Na twee jaar minister van Buitenlandse Zaken te zijn geweest, werd hij in 1993 bemiddelaar bij de VN. Hij was VN-gezant in Zuid-Afrika, Haïti, Zaïre, Jemen, Liberia, Nigeria, Soedan, Afghanistan (twee keer) en Irak. Als speciaal adviseur voor conflicten pendelt hij nu tussen New York en Parijs, waar hij woont met zijn vrouw van Kroatisch-Armeense afkomst.

U bent pas laat bekend geworden als bemiddelaar.

Lachend: ,,Dat bewijst dat ik niet erg intelligent ben.''

Volgens diplomaten is bescheidenheid uw handelsmerk. Denkt u weleens: nu ga ik falen?

Serieus: ,,Voortdurend! Ik zeg altijd tegen jongere collega's: als je een wanhopige situatie ingaat, doe dat in nederigheid. Stel jezelf haalbare doelen. Toen ik naar Libanon ging, probeerde ik niet meteen de burgeroorlog te beëindigen. Ik keek naar wat ik met één stap tegelijk kon bereiken.''

U heeft altijd lage verwachtingen voor u aan een missie begint.

,,Toen ik in Irak of andere landen was, kwamen er vaak collega's naar me toe die dachten dat er een doorbraak was. Dan zei ik: nee, dit is geen doorbraak. Niets is klaar totdat alles klaar is. Als één stukje van het bouwwerk omvalt, zijn al je zogenaamde doorbraken vergeefs geweest. Je probeert de hele tijd een fiasco te vermijden.''

Uw lijfspreuk is: If you want to go fast, go slow.

,,Zeker. Je moet nooit vergeten hoeveel er voor de mensen met wie je onderhandelt op het spel staat: ze hebben jaren gevochten en anderen gedood of hun medeburgers zijn vermoord. En dit voor dingen waar zij in geloven. Jij als buitenstaander komt alleen maar om te helpen en dan ga je weer weg en vergeet je het weer. Maar voor hen is het enorm belangrijk. Het gaat erom hun te laten voelen dat zij het werk doen, niet jij. Het gaat erom dat je niet opgemerkt wordt.''

Hoe onzichtbaar kun je zijn?

,,Je kunt figuurlijk onzichtbaar zijn. In Libanon begon ik bijna elk gesprek met: `Ik ga u vreselijke dingen zeggen, maar aan het eind heeft u gelijk, en ik ongelijk. U kent uw land, de belangen van uw land en uw eigen belangen beter dan ik. Misschien kan ik u een beetje helpen uw doel te bereiken. Maar uiteindelijk neemt ú de beslissing.'''

U legt niet op, maar promoot.

,,Absoluut. Jij als buitenstaander wilt een compromis en dat alle partijen zich winnaar voelen. Het resultaat moet hun succes en verantwoordelijkheid zijn. Het gaat om hun eigenaarschap.''

U mijdt de media, in tegenstelling tot collega's.

,,Ik ben niet het verhaal. Ideaal gezien hoort niemand van je als bemiddelaar. Je wilt dat de partijen zelf hun problemen oplossen, met de eer gaan strijken, voor hun volk gaan staan en zeggen dat zij vrede hebben gesloten.''

Heeft u geen ijdelheid?

,,Mijn ijdelheid is mensen helpen hun problemen op te lossen. Je gaat naar een afschuwelijke plaats en je denkt dat je die vreselijke situatie gaat helpen oplossen. Dat is idioot. En enorm arrogant. Je moet dat een beetje verbergen met nederigheid.''

Medewerkers noemen u een `student van de menselijke natuur'. Hoe belangrijk is luisteren?

,,Mijn medewerkers zijn verbaasd dat ik uren kan luisteren naar mensen die soms de hele tijd hetzelfde herhalen. Ik heb in Irak duizenden mensen gesproken. Ik zoek altijd naar dat ene aanvullende element. Je weet nóóit genoeg van een crisis. Ik denk vaak aan [spionagechef] Allen Dulles. Hij was in Bern voor het opzetten van de Amerikaanse intelligence in de Eerste Wereldoorlog. Er was een Rus die hem wilde ontmoeten, maar Dulles zei dat hij geen tijd had. Kort daarop las hij dat die Rus de leiding had overgenomen in Rusland. Zijn naam: Lenin. Ik wil niet dat mij zoiets overkomt.''

Bestaat er een Brahimi-methode?

,,Het omgaan met organisaties die geen staten zijn, geen grondwet of programma hebben, en individuen van wie je niet veel weet is een kwestie van gezond verstand. Ik bepaal mijn strategie onderweg omdat ik met een open mind wil werken. Ik ken Irak nu zo'n vijftig jaar, ook door de Arabische Liga. Toen ik er dit jaar kwam, ontdekte ik nog elke minuut nieuwe dingen. Er was een nieuwe generatie. En het land zelf was van een soeverein trots land veranderd in een vernederd bezet land.''

Wat doet het u dat u met `bad guys' moet omgaan?

,,Ik heb in Libanon eens gezegd: deze vent wil ik niet ontmoeten. Maar op een avond, toen er veel gebombardeerd werd, kreeg ik een ingeving: ben ik in Beiroet om aardige Libanezen te ontmoeten? Aardige Libanezen wonen in Parijs. Ik ben hier om de bad guys te spreken. De volgende dag heb ik hem bezocht. En hij heeft ons zeer geholpen. Ik heb te maken met bombardementen en verwoestingen, dát wil je stoppen.''

Wie was de taaiste met wie u onderhandelde?

,,In Zuid-Afrika leidde ik de VN-missie voor de eerste democratische verkiezingen in 1994. Nelson Mandela was erg taai, maar op vriendelijke wijze. Hij had moreel gezag en wist wat hij wilde. Mohammed Omar, de Talibaanleider in Afghanistan, was een onbuigzame jongeman van boerenafkomst, maar in veel opzichten eerlijk over wat hij wilde. Hij was moeilijk om mee om te gaan maar dat lukte redelijk.''

Maar uw missie mislukte.

,,Tussen 1997 en 1999 faalde ik in Afghanistan. De eerste grote missie die ik niet kon afmaken. De partijen waren niet klaar voor een akkoord. Ik zei toen tegen de VN-Veiligheidsraad: Afghanistan is een klein, arm land ver weg. Maar je laat een probleem als dit niet onopgelost zonder gevolgen. Daar wordt ééns een prijs voor betaald. Nou, dat is gebeurd. En hoe!''

Had u een plan toen u de tweede keer kwam, na 9/11 en de door Amerika geleide oorlog tegen de Talibaan en Al-Qaeda in 2001?

,,Ik had hoogstens een paar ideeën. Ik had mijn eerdere ervaring en wist hoe moeilijk de situatie was. Ik kende nogal wat Afghanen en die brachten we twee weken samen in Bonn.''

Was die afzondering op de Petersberg nodig?

,,Absoluut. We verrasten iedereen. Na de opening zei ik: laten we informeel in de gangen praten. Zelfs als je met twintig man rond de tafel zit en iedereen houdt toespraken, krijg je al snel dat ze zichzelf vastpinnen. Maar als ze je iets vertellen terwijl je staat, kun je gemakkelijker zeggen: dat is onzin en denk er nog eens goed over na. Ik ging met iedereen praten, en als we vooruitgang boekten, gingen we zitten en registreerden we die.''

Was er een moment van erop of eronder?

,,Er was een avond dat we genoeg compromissen hadden bereikt om te beginnen aan overeenstemming over de tekst van het akkoord. Toen liet ik ze zeveneneenhalf zitten. Anders zouden ze opstaan en weglopen, en verlies je de vaart. De laatste dag was dramatisch. We sliepen de hele nacht niet.''

U kwam met Karzai als interim-leider, de huidige president.

,,Ik kende hem al en hij was de enige die op elke lijst stond.''

U slaagde, maar kreeg ook kritiek. Mensenrechtenactivisten verweten u dat u zaken deed met krijgsheren, die een plaats in de regering kregen. U vond stabiliteit belangrijker dan gerechtigheid.

,,Er was geen andere manier. Die krijgsheren hadden de touwtjes al in handen. Ze hadden, geholpen door de Amerikanen tijdens de oorlog, controle over heel Afghanistan. Toen [de Oezbeekse krijgsheer] Dostum werd toegelaten tot de loya jirga, de grote vergadering van Afghanen, gebeurde dat met unanimiteit van de Noord-Afghanen. Als een mensenrechtenactivist over Dostum zegt dat hij een crimineel is, staan er tienduizend mensen op die zeggen dat dat niet zo is. Waarom zou je dan naar die activist luisteren, en niet naar die tienduizend? Ik ben het ermee eens: Dostum, die net heeft meegedaan aan de presidentsverkiezingen, is geen erg fatsoenlijke man. Maar hij heeft een goede score gehaald [vierde met tien procent van de stemmen]. Het is erg goed dat we hem geholpen hebben nu iemand te worden.''

Dat je met dit soort lieden moet werken, verzwakt toch op de korte termijn de rechtsstaat?

,,Het omgekeerde is juist het geval. Als die mensen er nu niet waren, was de situatie nog slechter. Als we Dostum hadden weggenomen, was de situatie in het noorden veel slechter geweest. Dan was er nog minder rechtsstaat geweest.''

De bad guys zorgen voor stabiliteit?

,,Zij zijn het mindere kwaad. Voor een zo kort mogelijke periode. Als wij meer internationale troepen hadden gekregen, was het gemakkelijker geweest om echte stabiliteit te krijgen. Ik heb wel vaker tegen de Veiligheidsraad gezegd, en dat was geen grap: ik vat uw weigering om troepen te sturen persoonlijk op. U zegt tegen mij: ga naar Afghanistan want we hebben u daar nodig, maar Afghanistan is te gevaarlijk voor onze troepen. Dus: Afghanistan is goed genoeg voor mij, maar niet goed genoeg voor uw goedbewapende soldaten? Daar volgde dan alleen een gegeneerde lach op.''

Afghanistan dreigt een `narcostaat' te worden.

,,De drugsgelden zijn een groot probleem omdat er van alles mee kan worden gefinancierd, zoals terrorisme. Er moet hulp komen voor de boeren, zodat ze kunnen leven zonder papaverteelt. Afghanistan is 25 jaar systematisch verwoest. De wederopbouw kan niet in 25 maanden. Maar er is genoeg vooruitgang. Ze hebben nu één nationale munt die stabiel is. Er is een leger in opbouw, en een nieuwe regering in de maak. Ze zullen internationale hulp nodig blijven hebben, maar ze zullen het wel redden.''

In Afghanistan was u de nummer 1 van de wereldgemeenschap, maar in Irak stond u naar eigen zeggen `onder verschrikkelijke druk' omdat u moest samenwerken met de Amerikaans-Britse bezetters en de Iraakse regeringsraad.

,,Ja, ik moest een hoop veto's accepteren. Van de Koerden, de regeringsraad, de Amerikanen, de sunnieten, van de shi'itische groot-ayatollah Sistani, met wie ik tweeëneenhalf uur op de grond zat te praten, zozeer dat ik me afvroeg of ik het volhield. Bovendien moest het hele proces worden voltooid tussen februari en mei. In een land dat compleet is verwoest, is zo snel een regering formeren een onmogelijke taak.''

Voelde u druk van de Irakezen, dat u werd gezien als de wonderdoener?

,,Die houding was er. Dat ik uit de regio kom is een voordeel, maar ook een nadeel. Er was ook afwijzing. Ahmad Chalabi [destijds prominent lid van de regeringsraad en favoriet van het Pentagon] wilde mij niet en zei dat ik mijn eigen sunnitische agende volgde. Er waren ook mensen die zeiden: doe wat je denkt dat je moet doen. Ik kon door mijn achtergrond gemakkelijker met mensen van mening verschillen over religie en zeggen dat ze fout zaten.''

U sliep in een voormalig paleis van Saddam Hussein.

,,Terwijl buiten de mortieren ontploften. Maar ik kon nog wel een paar uur per nacht slapen. Ontspannen tijdens zo'n missie gaat niet. Je bent 24 uur bezig. Er is geen zaterdag of zondag.''

Was u bang, ondanks de Amerikaanse bescherming?

,,Je bent voortdurend bang. Het huis van Koerdenleider Barzani, waar wij een week lang elke dag bijeenkwamen, werd getroffen één dag nadat we klaar waren. Eén persoon kwam om. Dat had ook een dag eerder kunnen gebeuren.''

Was het de moeilijkste missie?

[Diepe zucht:] ,,De frustrerendste. Zeer frustrerend. Omdat we niet veel vooruitgang hebben geboekt. De veiligheidssituatie is alleen maar verslechterd.''

Waren er veel spanningen?

,,Oh ja, genoeg. De Amerikanen en ik wisten heel goed dat we anders naar Irak keken. Maar alles ging er fatsoenlijk aan toe. [De Amerikaanse bestuurder] Bremer wist dat ik het met veel oneens was, zoals de ontbinding van het Iraakse leger.''

U noemde Bremer grappend een `dictator'. U bood daarvoor excuses aan.

,,Het ging mij om de Amerikaanse bezetting. Ze hadden een gouverneur die zoals vroeger in Indonesië kon beschikken over leven en dood en alle wetgevende en financiële macht had.''

U heeft gezegd dat de invasie in Irak meer problemen heeft veroorzaakt dan opgelost.

,,Ik ben bang dat dat zo is. Het heeft het land verdeeld. Het heeft problemen veroorzaakt waar de Irakezen en wij allen mee worstelen.''

Heeft u dit gezegd tegen Bremer, Powell of Bush?

,,Nee. Ik heb Bush een keer over Afghanistan ontmoet. En een keer over Irak, voordat ik er naartoe ging. Ik heb ook geen gelegenheid gehad dit tegen Bremer en Powell te zeggen. Ze weten hoe ik erover denk. Ik weet niet of ze het leuk vinden wat ik zeg. Maar ze zien wel in dat ik het niet vijandig bedoel.''

President Bush zei dat u zou beslissen over de kandidaten voor de interim-regering. Maar u heeft niet helemaal uw zin gekregen?

,,Natuurlijk niet. Niemand dwong mij iets te accepteren, maar er waren veto's, zoals van de regeringsraad.''

Uw favorieten werden geen premier en president. Stond de huidige premier Allawi op uw lijst?

,,Nee. Hij stond op de Amerikaanse lijst en op die van sommigen in de regeringsraad. Ik kon ermee leven, maar ideaal was het niet. Iraakse vrienden vroegen me: waarom ben je niet weggelopen? Het zou kinderlijk zijn van mij te denken dat ik naar Irak was gegaan om de ideale regering te vormen. Ik moest in een gepolariseerde situatie kijken wat voor iedereen acceptabel was.''

U vond dat Allawi te nauwe banden met de CIA had.

,,Niet alleen ik, maar veel Irakezen en de buurlanden vonden hem veel te dicht bij de CIA zitten. Het ondermijnde zijn geloofwaardigheid en zijn relatie met veel Irakezen en buitenlanders. Ik heb de Amerikanen en Allawi gezegd: jullie wilden dat deze regering de soevereiniteit zou belichamen. Maar mensen binnen en buiten Irak zijn sceptisch: is dit een Amerikaanse bezetting onder een andere naam? Als je ziet dat deze regering niet perfect is, vraag je je dat toch af?''

Kofi Annan heeft onlangs een kritische brief gestuurd aan Allawi over het door hem gesteunde, harde Amerikaanse optreden tegen het verzet in Falluja. Die brief, waaraan u meewerkte, heeft dezelfde strekking als uw waarschuwing uit april: zulk optreden maakt het alleen maar erger.

,,Zeker. Wij zijn bezorgd dat er veel burgers zijn gedood in Falluja. Als de Verenigde Staten en premier Allawi vijftig mensen die ze beschouwen als hun vijanden doden en daarmee tegelijk vijfhonderd nieuwe vijanden in het verzet duwen, is dat geen vooruitgang.''

Wat is dan de juiste tactiek om het verzet lam te leggen?

,,Zelfs Bush heeft een keer gezegd dat het niet allemaal terroristen zijn, maar ook mensen die het niet leuk vinden dat hun land bezet is. Probeer hen te identificeren, met ze te praten en ze in het politieke proces te brengen. Probeer de elementen die dat weigeren te isoleren. Wij vragen ons af: komen na Falluja straks Mosul, Baquba, Ramadi en nog veel meer steden aan de beurt? Als je al die steden gaat verwoesten, wat is dit dan voor bevrijding? Kijk, als het de Amerikanen en de Iraakse regering niet lukt om deze mensen in het politieke proces te brengen, zullen zelfs de burgers hen wel steunen bij een hardere aanpak.''

U kunt daarbij helpen. Maar u wordt nu niet gevraagd.

,,Dat is zo. In de brief van de secretaris-generaal zeggen wij: praat met deze mensen, en als je hulp nodig hebt, zullen we helpen.''

Kan de VN-rol worden vergroot?

,,We zitten er nu met 35 mensen voor de verkiezingen. Ons grootste probleem is onvoldoende beveiliging. Niemand wil soldaten leveren voor een troepenmacht om de VN te beschermen, zelfs Nederland niet.''

Is er niet een time-out en een neutrale partij als de VN nodig?

,,Zoals het nu gaat, werkt het hoe dan ook niet. Laten we zoeken naar iets dat wel werkt. Het is een puinhoop in Irak. De internationale gemeenschap, hopelijk met de Amerikanen, moet de Irakezen helpen die puinhoop op te ruimen. Als je het laat rotten, wordt de situatie nog gevaarlijker.''

Moeten er verkiezingen zijn op 30 januari?

,,Zeker, als vooral de veiligheid is verbeterd. Verkiezingen zijn geen wondermiddel, maar onderdeel van een politiek proces. Ze moeten goed zijn voorbereid en op het juiste moment plaatshebben om het goede voort te brengen dat je ervan verwacht.''

Als je niet overal verkiezingen kan houden wegens de onveiligheid, is dat niet in het nadeel van de sunnitische minderheid?

,,Natuurlijk, dan ontzeg je hun een recht. De sunnitische gebieden [waarin Falluja ligt] zijn nu opstandig en staan onder druk. Ik ben bezorgd over nog meer verdeeldheid. Irak is al verdeeld: je hebt Arabieren, Koerden, sunnieten, shi'ieten, religieuze en seculiere partijen.''

Zijn die verkiezingen mogelijk nú?

,,Als de omstandigheden zo blijven niet, vind ik persoonlijk.''

U staat met één been in de Arabische wereld en met een ander in de westerse wereld. Bent u bezorgd over de relatie tussen de islam en het Westen, ook na de moord op filmmaker Van Gogh in Nederland?

,,Ik maak me zorgen dat we er niet goed naar kijken. Er is geen clash tussen `de islam' en `het westen'. Er is een gemeenschappelijk probleem dat hoofdzakelijk is veroorzaakt door een randgroepering binnen de islam. Het is een probleem van het fundamentalisme, dat zich verspreidt naar uw samenleving en moet worden aangepakt door de internationale gemeenschap. Dit fundamentalisme gebruikt meer geweld tegen moslims dan tegen westerlingen. Fundamentalisten hebben nu één man in Nederland vermoord. Ze hebben in tien jaar tijd in de burgeroorlog in Algerije honderdduizend moslims vermoord. Er is dus geen clash of civilizations.''

U noemde dit jaar Israëls beleid jegens de Palestijnen het ,,grote gif'' voor de regio.

,,Dat vind ik nog steeds. Een radioverslaggever vroeg mij of het geweld tegen de Palestijnen invloed had op mijn werk in Irak. Ik zei: het beïnvloedt álles, het is een vergif voor het hele gebied.''

U krijgt geen kritiek van Annan dat u dit zegt?

Verbaasd: ,,Nee. Hij begrijpt waarom ik dit standpunt heb. Hij heeft gezegd dat het niet zijn standpunt is.''

Weinig diplomaten kunnen zich zoiets permitteren zonder gevolgen.

,,Ik geef alleen maar feiten, geen meningen.''

De VS maken zich niet populair bij moslims met hun steun aan Israël?

,,De Amerikanen werden in de moslimwereld altijd zeer bewonderd. Ze hebben geen koloniaal verleden in het Midden-Oosten, anders dan Frankrijk en Groot-Brittannië. Ze geven nu Israël totale en kritiekloze steun. Maar moeten ze ook zwijgen als de Israëliërs huizen verwoesten? Als ze een muur bouwen die het leven van mensen lamlegt, duizenden hectaren land van Palestijnen afpakt en kinderen verhindert naar school te gaan? Als ze kinderen in de gevangenis zetten zonder aanklacht of proces? Als ze met bulldozers gewassen vernietigen? Als ze 1,1 miljoen bomen vernietigen? Het feit dat de VS Israël steunen, hoeft hen er toch niet van te weerhouden om te zeggen dat dit allemaal verkeerd is? Nu is het een steun van honderd procent: hier is het geld, hier zijn de wapens, doe wat je wilt. Daarom accepteer ik niet, en velen met mij, dat de Amerikanen een bemiddelaar in dat conflict kunnen zijn.''

Bush wil in zijn tweede termijn een vredesakkoord voor Israël en de Palestijnen.

,,Het is welkom, maar hij heeft nog niet veel gezegd. Het is onacceptabel dat het Westen iedereen in de wereld de les leest, maar zo stil is over de mensenrechtenschendingen van Israël.''

De VS zien zichzelf als de `onmisbare natie', maar u ziet de VN als de `onmisbare organisatie'.

,,De Amerikanen vonden eerst dat de VN zich irrelevant hadden gemaakt omdat ze de onmisbare natie niet hadden geholpen in Irak. Toen kwamen ze terug en vroegen ze de VN: help ons alstublieft. De VS vonden onder Bush nog niet zo lang geleden nation building een vies woord. Nu zien ze in Afghanistan en Irak dat hulp bij wederopbouw belangrijk is. Bush' woordvoerder zei onlangs: we zijn geen unilateralisten, we willen samenwerken met onze partners. Laten we afwachten hoe ze zich na Bush' herverkiezing tegenover de wereld willen opstellen.''

Is het probleem niet dat de wereld niet weet hoe om te gaan met de Amerikaanse macht? En dat de VS zich omgekeerd ook geen raad weten?

,,Na de Koude Oorlog is er een ongekende situatie met Amerika als hyperpower. De Amerikanen moeten leren hoe ze met de rest van de wereld moeten samenleven, en wij met hen. Er is één enorme olifant, en een grote hoeveelheid kleine wezens.''

En intussen bent u het VN-recept voor crises in de moslimwereld.

,,Ach, dat zeggen ze omdat ze niemand anders hebben om te sturen.''