Doodgaan is duur

Een uitvaart kost duizenden euro's. Wie geld heeft of een verzekering in natura hoeft zich geen zorgen te maken. Maar wie een gewone verzekering heeft of zelf geld opzij heeft gezet voor de eigen uitvaart, doet er goed aan dat bedrag regelmatig te verhogen, want de kosten nemen snel toe.

Op deze druilerige middag is begraafplaats Zorgvlied, langs de Amstel in Amsterdam, vrijwel geheel verlaten. Alleen het gegrom van de graafmachine die bezig is een oude rustplaats open te leggen, klinkt over de graven.

Zorgvlied is anders dan de meeste begraafplaatsen in Nederland. Nergens vind je zoveel bijzondere graf- en gedenkstenen. Zo rijst er boven de plek waar de as van Herman Brood is bijgezet een enorme engel op. Het graf van Annie M.G. Schmidt kreeg een groot kleurig mozaïek als zerk. En boven de laatste rustplaats van Manfred Langer, eens uitbater van de Amsterdamse discotheek IT, toornt een levensgroot evenbeeld.

Niet alleen deze bekende doden hebben graven die in de verste verte niet meer lijken op de traditionele zerken die al eeuwenlang de meeste begraafplaatsen sieren. Ook gewone stervelingen kiezen steeds vaker voor aparte ontwerpen, zoals een marmeren steen in de vorm van een hart of een zerk van glas. Wensen die de toch al kostbare begrafenis nog duurder maken.

Want doodgaan kost veel geld. ,,Een begrafenis kost al snel 4.000 tot 4.500 euro, maar dan heb je een eenvoudige uitvaart'', zegt Ellen Rhebergen, manager uitvaartverzorging van Uitvaartcentrum Zuid. ,,Een bijzondere steen of gedenkteken kan de kosten met honderden of soms zelfs duizenden euro's verhogen.'' Een crematie is goedkoper doordat geen graf en zerk nodig zijn. Het verschil tussen begraven en cremeren beloopt daardoor al snel 2.000 euro.

De forse prijs van een begrafenis is voor de mensen die een naturaverzekering hebben geen probleem, behalve wanneer zij meer willen dan het basispakket waarvoor zij jarenlang premie afdragen. Mensen zonder verzekering of zij die geld uitgekeerd krijgen, kunnen echter voor een pijnlijke verrassing komen te staan. Begrafenisverzekeringen zijn dan ook populair in Nederland. Circa 68 procent van de bevolking heeft een uitvaartverzekering, een hoog percentage vergeleken met andere Europese landen. Een groot aantal van deze mensen (eind vorig jaar 2,35 miljoen) is verzekerd bij Dela, de grootste naturaverzekeraar van het land. Bij deze coöperatie kost een basisverzekering voor een gezin met twee jonge kinderen ruim 10 euro per kwartaal. Hiervoor krijg je een basispakket met daarin het overbrengen naar een uitvaartcentrum of opbaring thuis, de kist, 75 rouw- en bedankkaarten met porto, rouwwagen met twee volgauto's en een graf. Wie meer wil, zoals extra kaarten, een uitgebreide koffietafel of een speciale kist, moet zich bijverzekeren.

,,Voor iemand met geld is verzekeren geen must, maar voor de meeste mensen is 4.000 euro een heel bedrag'', zegt algemeen directeur Edzo Doeve van Dela. ,,Sommigen denken dat jarenlang betalen aan een uitvaartverzekering weggegooid geld is. Zij stellen dat je het geld niet moet besteden aan premiebetalingen, maar zelf moet beleggen of op een spaarrekening zetten. De winst uit deze beleggingen of de rente op de rekening weegt echter niet op tegen de kosten van de premie'', aldus Doeve. ,,Het is een mythe dat je tegen de tijd dat je doodgaat via de premie al een paar keer hebt betaald voor je begrafenis.''

Een basisverzekering is niet voldoende als men meer wil dan de standaardbegrafenis. Zowel Rhebergen als Doeve signaleert steeds meer aandacht voor begraven en de ceremonie eromheen, waardoor de kosten oplopen. ,,De trend is om meer aandacht te schenken aan gedenkstenen. Nieuw is bijvoorbeeld de vingerafdruk in zilver of goud te laten afdrukken'', zegt Doeve. Ook worden er, bijvoorbeeld een jaar ná het overlijden, steeds vaker herdenkingsdiensten gehouden, waarvoor een zaal moet worden afgehuurd. Volgens Rhebergen willen nabestaanden meer betrokken worden bij de uitvaart en is er meer andacht voor de inhoudelijke kant. ,,We zien meer live-muziek, video's en diapresentaties. Iets heel nieuws is om uit de koolstof die zich in de as van een overledene bevindt een diamant te laten maken. Deze kan dan bijvoorbeeld in een ring worden gezet'', aldus Rhebergen.

Degenen die geld uitgekeerd krijgen, wacht soms een onaangename verrassing. ,,Mensen die een uitkering in geld krijgen, hebben die verzekering vaak jaren geleden al afgesloten en vervolgens ergens in een la gelegd'', zegt Rhebergen van Uitvaartcentrum Zuid. ,,Als het eenmaal zover is, komt men erachter dat het bedrag niet meer toereikend is om de begrafenis te betalen'', zegt Rhebergen. Zij raadt mensen aan om elke paar jaar te controleren of de verzekering nog voldoet. Want de kosten van een begrafenis stijgen volgens de website Dela Uitvaartkompas.nl jaarlijks gemiddeld met 4,5 procent, meer dan de kostenstijging van het levensonderhoud. Gebaseerd op deze berekening kost een eenvoudige uitvaart over veertig jaar rond de 25.000 euro.

Deze kosten kunnen gedrukt worden. In principe mag de burger namelijk bijna alles zelf regelen rond een begrafenis. De overledene mag door de familie worden gewassen en gekleed, hij mag thuis worden opgebaard (er moet uiteraard wel een koelinstallatie worden gehuurd) en de nabestaanden mogen zelf het verlof aanvragen voor de begrafenis, iets wat doorgaans wordt geregeld door de begrafenisondernemer. Dit verlof moet – binnen vijf dagen na het overlijden – worden aangevraagd bij de gemeente en wordt pas afgegeven als er een verklaring van overlijden is van een arts.

Zelfs voor het vervoer is het niet nodig dat er een rouwauto komt voorrijden. De nabestaanden mogen de overledene zelf vervoeren naar de begraafplaats. ,,Dit mag allemaal wel, maar het komt zelden voor'', aldus Rhebergen, die stelt dat er weinig prijsconcurrentie is tussen begrafenisondernemers. ,,Mensen shoppen vaak wel rond. Ze bellen met diverse uitvaartverzorgers, vóór of direct na het overlijden, om te horen wat de kosten zijn bij die ondernemingen.''

Eenmaal op de begraafplaats houdt de autonomie, en dus de kostenbesparing, op. Er moet een graf zijn gehuurd, de aula moet worden gereserveerd voor het afscheid en de leiding van de begraafplaats beslist wie wanneer ter aarde wordt besteld. Een steen op het graf daarentegen is geen verplichting en in plaats van een standaard zerk mag er een eigen gedenkteken worden geplaatst, al is er wel vaak toestemming nodig van de beheerder van de begraafplaats.

Op de begraafplaats staat de nabestaande voor de hoogste uitgave. Want het zijn niet de koffietafel, de kist of de opbaring die zo duur zijn: het graf zelf is een stevige kostenpost waar niet onderuit te komen valt. ,,Het grafrecht is een soort liggeld'', zegt Doeve, ,,waarvan de kosten sterk verschillen per regio.'' Op het Amsterdamse Zorgvlied kost de huur van een eigen graf – dat twintig jaar of meer intact blijft – tussen de 1.000 en 1.500 euro. Een algemeen graf, waar drie mensen – meest vreemden voor elkaar – bijeen liggen, kost enkele honderden euro's en wordt na minimaal tien jaar geruimd.

Het verschil tussen een algemeen graf en de glazen, marmeren en zandstenen zerken die op Zorgvlied in allerlei vormen te vinden zijn, is groot. Nabij het uitbundige graf-met-engel van Herman Brood ligt een veld met zulke algemene graven. De kleine gedenkstenen – drie op elke graf – zijn overwoekerd en de graven lijken klaar om geruimd te worden. Ook na de dood blijft duidelijk wie geld had voor een begrafenis, en wie niet.