De stille schoonheid van Uzak

Uzak maakt grote kans om, nu filmjaar 2004 bijna voorbij is, de mooiste film van het jaar te worden. De derde speelfilm van de Turkse regisseur Nuri Bilge Ceylan is mooi. Mooi in zoveel betekenissen van dat woord, dat hij misschien ook wel de beste film kan worden die dit jaar in de Nederlandse bioscopen te zien is geweest. Om te beginnen is hij mooi als het sneeuwveld waarin hij begint. Wit, onaangeraakt en onaantastbaar. Mooi, zoals de dreiging dat die stilte verstoord zal worden, door het krakende geluid van een voetstap. Mooi, zoals de zekerheid dat die pure schoonheid bezoedeld zal worden door smeltwater en modder. Mooi, zoals de hoop dat er dan weer kleur in de natuur zal komen: voorzichtig groen en overdadig bruin, van een hele winter rottende bladeren. Mooi, zoals het lege filmdoek, of nu de film op dvd is verschenen, televisiescherm, dat gevuld gaat worden met verhalen.

Vrolijk zijn de verhalen van Uzak niet, grappig wel. Twee mannen worden in Istanbul tot elkaar veroordeeld. Een man van het platteland en een man uit de stad, die zijn neus ophaalt voor de natte sokken van zijn verre neef die helemaal uit ruraal Turkije naar Istanbul is komen lopen lijkt het wel. Nees Yusuf neemt niet alleen de besmette sneeuw mee in zijn voetsporen, maar ook het verleden van verstedelijkte Mahmut. Stad versus platteland, traditie en vooruitgang, verloren tijd tegenover nooit te realiseren dromen, Islam en Christendom, Uzak gaat er allemaal over. En over nog veel meer: de moeizame verhoudingen tussen mannen en vrouwen, altijd fijn materiaal voor een film; porno of Tarkovski, of is de held van de Russische metafysische cinema ook een soort pornograaf van esoterische beelden?

Hoofdpersoon Mahmut was ooit een aspirant Tarkovski. Dankzij Koza, de korte, eerste film van Nuri Bilge Ceylan die op de dvd staat, kunnen we nu stiekem concluderen dat dat misschien ook welk voor zijn bedenker geldt. Koza is een woordloze film, met hoofdrollen voor oude mannen, krijsende vogels en die vol zit met haarscherpe meditatieve observaties van mensen en maden, om het bestaan maar even in twee steekwoorden te vatten.

De traditionele `making of' die op de dvd is opgenomen, is bijna een schaduwfilm van hoofdfilm Uzak zelf. Nauwkeurig zien we hoe Bilge Ceylan werkt, camera-instellingen bepaalt, zijn acteurs voorspeelt, improvisaties structureert. ,,Moeten we geen kritiek geven op de consumptiemaatschappij?'', vraagt hoofdrolspeler Muzaffer Özdemir (samen met zijn tegenspeler Emin Toprak in Cannes 2003 als beste acteur bekroond). ,,Laat de kritiek maar aan de anderen over'', antwoordt de regisseur. ,,Laten we direct naar de metafysica gaan.''

En naar de sneeuw kijken, een hartverwarmende bezigheid als het buiten koud is.

Uzak

Film:

Extra's: