Critici hekelen aanpak nieuwe topambtenaren

De modernisering van het ambtelijk apparaat is te ver doorgeschoten. De ambtelijke top dreigt inhoudelijk te vervlakken door snelle functieroulatie, een overdreven geloof in meetbare prestaties en het kopiëren van gebruiken uit het bedrijfsleven.

Dat zeggen critici binnen en buiten de rijksdienst vandaag in het maandblad M van deze krant.

De topambtenaar-nieuwe stijl ligt onder vuur, blijkt uit een onderzoek naar de werkwijze van de Algemene Bestuursdienst (die bemiddelt bij de benoeming van topambtenaren) en een rondgang door ambtelijk en politiek Den Haag. Inhoudelijke kennis wordt binnen de ambtelijke top ,,als een besmettelijke ziekte'' gemeden, zegt voormalig directeur-generaal Cultuur Jan Riezenkamp.

Een aantal ambtenaren die voor een topbenoeming zijn geselecteerd stelt in een gezamenlijk manifest dat het denken in `targets' en prestatiecijfers het ,,strategisch en manipulatief gedrag'' van topambtenaren aanwakkert. Komend jaar is het tien jaar geleden dat de Algemene Bestuursdienst (ABD) werd opgericht om de verkokering van departementen tegen te gaan.

De Algemene Bestuursdienst beschouwt topambtenaren als `overheidsmanagers' die werken voor het `concern overheid'. In plaats van specifieke inhoudelijke kennis zijn de zogeheten `managerial' kwaliteiten daarom vaak doorslaggevend bij hun benoeming.

Voorstanders van dit bedrijfsmatig denken zien dat als noodzaak, om de veeleisende burger het hoofd te kunnen bieden. De samenleving wil immers waar voor haar geld, zegt secretaris-generaal W. Kuijken van Algemene Zaken, de rechterhand van de minister-president. ,,Wij moeten gewoon léveren! (...) En niet allemaal interessante dingen gaan bedenken!''

Een topambtenaar brengt gemiddeld nog maar drieëneenhalf jaar door op een post. Terwijl de overheid er de juist alles aan deed om hun mobiliteit af te dwingen, vindt minister Remkes (Binnenlandse Zaken) dat topambtenaren voortaan weer langer in functie zouden moeten blijven. Remkes wil dat de maximale termijn van zeven jaar voor een functie wordt losgelaten. ,,Ik zou liever zeggen (...) dat is niet automatisch de valbijl.'' De minister vreest wel dat het lijkt ,,dat het rijk bezig is terug te komen op zijn instrument van mobiliteitsbevordering.''

Topambtenaren worden ook steeds vaker als interimmanager bij de overheid ingezet. Wie zo'n opdracht afrondt, krijgt een prestatiebonus van ,,grofweg twee maandsalarissen'', aldus Remkes. Het is voor het eerst dat zo een algehele prestatiebonus voor topambtenaren wordt ingevoerd.

Maandblad M: Wat doe jij voor de maatschappij?