Natuurramp veroorzaakt door de mens

Dat er zo veel slachtoffers vallen door de tropische stormen in de Filippijnen is vooral het gevolg van de illegale houtkap.

Het heet een natuurramp. Maar zoals zo vaak zijn de meer dan zevenhonderd doden na de tropische storm Winnie en de tyfoon Nanmadol deze week op de Filippijnen niet zo maar toe te schrijven aan dit natuurgeweld.

Het is de ontbossing – vooral het gevolg van illegale houtkap – die zorgt voor het grote aantal slachtoffers. Ooit waren de Filippijnen voor 95 procent bedekt met tropische regenwouden, die diep verankerd zijn in de bodem en zo het regenwater en de grond kunnen vasthouden. Van die regenwouden is inmiddels nog geen 20 procent overgebleven. In de afgelopen tien jaar is 19 procent van alle natuurlijke bebossing op de Filippijnen verdwenen.

Volgens het World Resources Institute (WRI) is de kwaliteit van de bossen in de Filippijnen vooral sinds de jaren tachtig snel achteruit gegaan. ,,Economische stagnatie dreef werklozen uit de steden naar afgelegen bosgebieden.'' Miljoenen mensen leven volgens het WRI sindsdien in de hoger gelegen bossen zonder een vorm van inkomen. ,,Iedere minuut verdwijnt in de Filippijnen sindsdien bijna één hectare tropisch hardhout.''

Na de Tweede Wereldoorlog kwam 70 procent van de wereldwijde productie van hardhout uit Zuidoost-Azië. Inmiddels is dat opgelopen tot meer dan 80 procent. Jaarlijks exporteren de Filippijnen voor zo'n 200 miljoen dollar aan hardhout. De ontbossing gebeurt volgens de WRI gewoonlijk in twee fasen: eerst halen de houthakkers de waardevolle bomen er tussenuit. Daarna is het de beurt aan de boeren, die de rest gebruiken als bouw- en brandhout en de grond voor de landbouwproductie.

President Gloria Arroyo noemde gisteren ,,illegale houtkap [...] een van de meest serieuze misdaden tegen ons volk''. Ze heeft leger en politie opgeroepen om hard op te treden tegen de illegale houtkap en tegen de financiers van deze miljoenenindustrie. Sommige politici bepleiten daarom het invoeren van de doodstraf voor illegale houthandelaars. Verder zou er een beloningssysteem moeten komen voor burgers die de illegale praktijken bij de overheid melden.

De Filippijnse oppositieleider Aquilino Pimentel beschuldigt de regering ervan corrupte milieu-ambtenaren, die voor veel geld de houthandelaars beschermen, de hand boven het hoofd te houden. Hij gaf voorbeelden van recente kapcontracten die zijn afgegeven door het ministerie van Milieu en Natuurlijke Hulpbronnen in gebieden waar de bossen nu al gevaarlijk uitgedund zijn. Pimentel bepleit een volledig verbod op commerciële houtkap voor 25 jaar. ,,Voortdurende apathie van politieke leiders om dit voorstel aan te nemen zal leiden tot meer ecologische rampen met catastrofale gevolgen in de toekomst'', aldus Pimentel.

Dat de slachtoffers niet zonder meer toegeschreven kunnen worden aan extreme weersomstandigheden bleek vorig jaar, toen er zonder serieuze aanleiding op de zuidelijke eilanden Leyte en Mindanao een modderstroom ontstond die 193 mensen meesleurde. Het ministerie voor Milieu en Natuurlijke Hulpbronnen weet het drama destijds aan zware regenval en de aanleg van kokosplantages ten koste van de natuurlijke bebossing. Volgens het ministerie was illegale houtkap niet de oorzaak, maar het ministerie erkende wel dat bomen met diepere wortels het water en de modder langer hadden kunnen vasthouden.

Volgens critici zullen de harde woorden van de politici weinig uithalen. Een Filippijnse krant schreef deze week: ,,Het probleem is dat na het huilen en tandenknarsen, iedereen weer rustig gaat slapen.''