Het inburgerings-ei van Columbus

Niet nationaliteit of geboorteland, maar kennis van de Nederlandse samenleving en de taal moeten als criteria gelden voor inburgering.

Wie niet ten minste acht jaar van de leerplichtige periode (tot de leeftijd van zestien jaar) in Nederland heeft doorgebracht, moet worden verplicht om in te burgeren. Dat stelt de Adviescommissie Vreemdelingenzaken (ACVZ) in het vandaag te verschijnen rapport Van Contourennota naar Inburgeringswet.

,,We kiezen voor deze constructie'', zegt commissievoorzitter Teun van Os van den Abeelen, ,,omdat de nieuwe inburgeringsplannen van minister Verdonk (Vreemdelingenzaken en Integratie, VVD) in de vorm waarin ze in de Contourennota staan juridisch onhoudbaar zijn. Maar we onderschrijven wel de noodzaak dat grote groepen nieuwe Nederlanders verplicht moeten worden om te integreren.''

Verdonk maakt onderscheid naar typen Nederlanders: zij die voor 1 april 2003 zijn genaturaliseerd, Nederlanders die buiten de EU zijn geboren (dus ook Antillianen) en Nederlanders die in de EU zijn geboren.

De eerste twee groepen worden op straffe van een sanctie verplicht tot een inburgeringsexamen als ze zich in Nederland willen vestigen. ,,Dat is in strijd met het rechtszekerheidsbeginsel'', aldus Van Os van den Abeelen. Ook laat het Associatieverdrag tussen Turkije en de Europese Unie (1963) het niet toe dat de eerste generatie Turkse werknemers beperkingen worden opgelegd die voor migrerende EU-onderdanen niet ook gelden.

Waarom nu pas dit voorstel, na anderhalf jaar van intensief overleg over het nieuwe inburgeringstelsel?

,,In augustus dit jaar kregen wij de opdracht van minister Verdonk om met name het zogeheten gelijkheidsbeginsel te toetsen. Of je allochtonen die zich tot Nederlander hebben laten naturaliseren en Nederlanders die buiten de EU zijn geboren wel een sanctie mag opleggen als deze het verplichte inburgerinsgexamen niet halen. We hebben meteen gezegd dat wat ons betreft het uitgangspunt, dat zowel nieuwkomers als oudkomers die onvoldoende de taal spreken verplicht moeten inburgeren, overeind moet blijven staan. Dat als de jurische constructie van de plannen van Verdonk onhaalbaar bleek, we met een alternatief moesten komen.''

En dat spreekwoordelijke ei van Columbus heeft u nu gepresenteerd?

,,Zo'n beetje, ja. Niet afkomst of land van geboorte moet als onderscheid-criterium dienen, maar of iemand voldoende kennis heeft van het Nederlands en de samenleving. Daaraan wordt volgens ons voldaan als nieuwkomers of oudkomers ten minste acht jaar van de leerplichtige leeftijd in Nederland hebben gewoond. Daarmee sluit je die Nederlanders uit die Nederlandstalig onderwijs hebben gehad gedurende een groot deel van de leerplichtige leeftijd. Je richt je veel nauwkeuriger dan in de plannen van Verdonk op de groep die de regering voor ogen heeft: nieuwkomers en oudkomers die niet of gebrekkig zijn ingeburgerd.''

Wie worden daarvan uitgezonderd?

,,EU-burgers en hun familieleden. Het onderscheid of men binnen of buiten de EU is geboren is niet gerechtvaardigd. Het zegt immers niets over de mate van kennis die men heeft van de Nederlandse taal en samenleving. Maar ook aan de Turken die onder het Associatieverdrag vallen kan geen inburgeringseis worden opgelegd. Dat betreft in ieder geval de eerste generatie werknemers. Over de tweede durf ik vooralsnog geen uitspraken te doen. Over de interpretatie van de reikwijdte van dat verdrag zijn rechtswetenschappers het onderling niet eens.

,,Verder mensen die om medische redenen niet in staat zijn het examen te halen, maar ook personen die op grond van specifieke handels- en of vriendschapsverdragen niet kunnen worden onderworpen aan de plicht om in te burgeren.

,,Tot slot degenen die in het bezit zijn van een diploma van een Nederlandse middelbare school, hogeschool of universiteit. Dat geldt ook voor mensen die buiten Nederland een soortgelijk diploma hebben gehaald dat tevens aantoont dat ze de Nederlandse taal spreken.''

Zijn de plannen uitvoerbaar? Hoe traceer je deze mensen?

,,We gaan ervan uit dat het niet meer knelpunten oplevert dan het stelsel dat minister Verdonk voor ogen had. Nieuw- en oudkomers zijn ook in onze plannen verplicht zich bij de gemeente te melden. Dan wordt onderzocht of inburgering al dan niet noodzakelijk is. In tegenstelling tot de minister willen we niet iedereen straffen die het examen niet haalt.

,,Volgens ons kan dat alleen bij aantoonbare verwijtbaarheid. Dat beboeten kan niet jaar op jaar doorgaan en bovendien is verwijtbaar gedrag soms moeilijk te bewijzen.''