Gezocht: nieuwe Dichter des Vaderlands

Komende maand kiest Nederland een Dichter des Vaderlands. De nieuwe `ambassadeur van de poëzie' (m/v) wordt de opvolger van Gerrit Komrij, die de functie tot januari dit jaar vervulde, en van Simon Vinkenoog, die daarna via internet gekozen werd als interim-DdV. Het Cultureel Supplement stelt vijftig kandidaten voor.

Des vaderlands? De dichter zou het willen

Dit is een land des onderscheids. Verdomd,

Als ik die hondenkop zie ga ik gillen -

Of aan die vijf jaar nooit een eind komt.

et deze woorden, de beginregels van `Gedicht, in een drijvende klomp gevonden', bezegelde Gerrit Komrij tien maanden geleden zijn voortijdige afscheid als Dichter des Vaderlands. Vier jaar lang had hij gedichten gepubliceerd bij nationale gebeurtenissen en had hij plannen ontwikkeld om `plezier in de poëzie te brengen'. Hij had een Poëzieclub opgericht, een Sandwichreeks voor vergeten en debuterende dichters in het leven geroepen, en tussen de bedrijven door een nieuwe, sterk uitgebreide druk voorbereid van zijn bloemlezing Nederlandse poëzie in 2000 en enige gedichten. Maar aan de vooravond van Gedichtendag, op 28 januari, bood de eerste DdV uit de Nederlandse geschiedenis zijn ontslag aan: ,,Ik heb er tabak van. Morgen ben ik goddank interim, morgen ben ik loco.''

De stroom van reacties op Komrijs `abdicatie' maakte duidelijk hoe snel het instituut Dichter des Vaderlands, dat pas in het jaar 2000 werd ingesteld, een zaak van nationaal belang is geworden. NRC Handelsblad vroeg Komrij op Gedichtendag of de interim-DdV zich in zijn laatste jaar nog zou wijden aan zijn kerntaak, het schrijven van gelegenheidsgedichten. De meester van de ironie antwoordde: ,,Ja, interimgedichten over interimgeboortes van interimprinsesjes van het interim-Koninklijk Huis.'' Maar niet iedereen bleek bereid om daar genoegen mee nemen. Onafhankelijk van de Stichting Poetry International (net als de NPS en NRC Handelsblad een van de initiatiefnemers van het dichterdesvaderlandsschap) organiseerde de poëziewebsite Rottend Staal Online een `noodverkiezing', die met 21 procent van de stemmen werd gewonnen door Simon Vinkenoog. Als `hulpdichter des vaderlands' profileerde de 75-jarige Amsterdammer zich de afgelopen maanden met actuele gedichten op radio en televisie; nadrukkelijk stelde hij zich kandidaat voor de komende verkiezing, die vandaag in deze krant, op het internet, in boekhandels en in bibliotheken van start gaat.

Vinkenoog is niet eens de oudstgediende die zich bereid heeft verklaard om Dichter des Vaderlands te worden wanneer hij in januari zou worden gekozen. De 84-jarige L.Th. Lehmann en de 89-jarige Leo Vroman (vijf jaar geleden in de toptien van grootste stemmentrekkers) reageerden positief op een recente brief van Poetry International waarin onder een honderdtal dichters de stemming over de stemming werd gepeild. En ook onder jongere dichters was het animo groot; de verkiezing is een mooie kans om je te profileren, zoals vier jaar geleden bleek toen de praktisch onbekende debutant Ilja Leonard Pfeijffer door middel van een actieve campagne terechtkwam in de toptien van meest genoemde dichters. Zelfs de felste criticus van de officiële DdV-verkiezing, Rottend Staal-redacteur Bart FM Droog, onderstreepte onlangs in het poëzieblad Awater het belang van de verkiezing: ,,De nieuwe Dichter des Vaderlands heeft vier jaar lang een goedbetaalde boterham; je wordt voor van alles uitgenodigd door het bedrijfsleven, elk festival wil je hebben, je kan vragen wat je wil.''

Droog sprak over `vier jaar lang', want dat zal de termijn zijn voor de tweede DdV. Voor het overige zijn de voorwaarden en beloningen voor het dichterdesvaderlandsschap dezelfde gebleven. Net als zijn Engelse tegenhanger, de Poet Laureate, krijgt de DdV bij zijn aanstelling een symbolische toelage: geen vaatje oude port, maar een kunstwerk naar keuze ter waarde van vijfduizend euro en elke maand een bos Hollandse bloemen. In ruil daarvoor wordt hem gevraagd zo'n vier keer per jaar een gedicht te schrijven bij een (inter)nationale gebeurtenis van culturele, politieke, sportieve of maatschappelijke aard – zoals Gerrit Komrij dat deed bij onder meer het verdwijnen van de gulden, de moord op Pim Fortuyn, de geboorte van prinses Amalia en de vuurwerkramp in Enschede. De verdere invulling van het ambassadeurschap van de poëzie wordt geheel aan het initiatief van de nieuwe DdV overgelaten.

Om de Nederlandse poëzieliefhebber in de stemming te brengen, en om te laten zien uit welke veelheid gekozen kan worden, heeft het Cultureel Supplement van NRC Handelsblad de afgelopen maanden 45 dichters voorgesteld door middel van een `gedicht om de gedachten te bepalen'. Classici en romantici, avant-gardisten en ambachtslui, sonnettenmakers en performancedichters, oude eminenties en getalenteerde jongelingen kwamen in willekeurige volgorde op en werden extra over het voetlicht gebracht via de website www.kb.nl/dichters van de Koninklijke Bibliotheek. Op de pagina's hierna roepen we de meesten van hen opnieuw in herinnering met behulp van een fragment uit hun poëzie. Hun namen zijn aangevuld met die van negentien collega's, die net als zij geen bezwaar hebben om op 26 januari, aan de vooravond van de zesde Gedichtendag, aan te treden als DdV II.

De bijgaande lijst met DdV-suggesties is natuurlijk verre van volledig. Niet alleen ontbreekt een aantal grote namen (behalve Komrij, die niet herkiesbaar is, ook de dichters die te kennen hebben gegeven dat zij geen kandidaat zijn), maar zelfs wordt ruwweg de helft gemist van de levende dichters die dit jaar werden opgenomen in `De Dikke Komrij'. De schatting van het aantal actieve Nederlandstalige poëzieschrijvers loopt uiteen van vierhonderd (Poetry International) tot vierduizend (Bart FM Droog). Zelfs als je de Vlamingen niet meetelt – wat in het geval van een nationale Nederlandse verkiezing niet meer dan logisch is – dan blijven dus 300 tot 3.700 dichters over die niet op deze pagina's worden genoemd. Een zo volledig mogelijke lijst van dichters die beschikbaar zijn als Dichter des Vaderlands is te vinden op www.dichterdesvaderlands.nl. Vanzelfsprekend staat het iedereen vrij om op het stemformulier een andere favoriet in te vullen, of het nu Ali B is of Huub van der Lubbe, Jana Beranova of Frans Budé, Wim Hofman of Sjoerd Kuijper, Marc Kregting of Jacob Groot, Koos Geerds, Gerry van der Linden of Hans Groenewegen. Want zoals de leus al luidde bij de eerste Dichter des Vaderlands-verkiezing: de stippellijn is het vrije vers van de democratie.

Voor de verkiezingsprocedure en de regels bij het stemmen zie de tekst boven de bon op pagina CS5 Stem mee voor DdV II

De periode waarin de tweede Dichter des Vaderlands verkozen wordt, loopt van vrijdag 3 december tot en met zondag 2 januari 2005. Iedere Nederlander kan gedurende vier weken zijn of haar stem uitbrengen op een levende dichter naar keuze. Een papieren antwoordformulier (port betaald) is hieronder afgedrukt, maar er kan ook via het internet gestemd worden, op de site www.dichterdesvaderlands.nl of via een van de volgende adressen:

www.nrc.nl

www.nps.nl

www.kb.nl

www.gedichtendag.nl

www.tijdvoorlezen.nl

Per persoon mag maar één stem uitgebracht worden. Alleen originele, volledig ingevulde formulieren zijn geldig. De ingevulde persoonsgegevens worden vertrouwelijk behandeld.

De uitslag van de verkiezing wordt bekendgemaakt op woensdag 26 januari, aan de vooravond van Gedichtendag, in een rechtstreeks televisieprogramma van de NPS op Nederland 3. Twee dagen later, op vrijdag 28 januari, publiceert het Cultureel Supplement van NRC Handelsblad een achtergrondartikel over de verkiezingsuitslag, plus een tiental heilwensen voor de nieuwe Dichter des Vaderlands.