Geen zin in een Generaal

De belangstelling voor sporthistorie groeit. Vorige week promoveerde historicus Gerrit Valk op een proefschrift over de geschiedenis van voetbalclub AZ. Eerder al verschenen er verrassend fraaie en gedegen jubileumboeken over de voetbaltopclubs PSV (90 jaar oud in 2003) en Ajax (een eeuw oud in 2000), maar ook over NAC en Go Ahead. En nu is er een minstens net zo verdienstelijke gebonden uitgave die de historie van Heracles beschrijft. Chronologisch, aangevuld met statistieken, portretten van markante spelers en fraaie fotografie. Voornamelijk in zwartwit, de kleuren van de club.

Rond 1900 bloeit het voetbal op in en om de textielstad Almelo. De op boerenlandjes voetballende jonge jongens organiseren zich steeds beter. Ze richten voetbalclubs op, waaronder in 1903 Hercules. Het naburige Enschede heeft ook al een Hercules, zodat de naam in 1906 gewijzigd wordt in het Griekse equivalent Heracles, de krachtige zoon van oppergod Zeus.

De invoering van het betaald voetbal in 1954 leidt bij de vriendenclub Heracles tot een scheiding van culturen. Er gaat een zakelijker wind waaien, en de betaalde en de amateurtak groeien uit elkaar. De gretigheid waarmee spelers na afloop penningmeester Fraanje benaderen, wekt weerzin. `Ze hebt de schoon'n nog niet uut of ze stoat al bie Fraanje.' Begin jaren zestig keren steeds meer clubs terug naar de rangen van de amateurs. Heracles houdt vol, al wordt in 1974 de scheiding tussen betaalde en amateurtak definitief. Heracles heet voortaan SC Heracles, en nog weer later Heracles Almelo.

Heracles bracht internationals voort, zoals de getalenteerde practical joker Frens van der Veen en de hard schietende Hennie van Nee. Heracles-spits Joop Schuman is nog altijd nationaal topscorer aller tijden. In het seizoen 1961-1962 scoorde hij 44 keer. Spectaculaire successen waren de gewonnen bekerwedstrijden tegen Ajax, in 1974 en in 1996. Twee keer, in 1927 en in 1941, behaalde de club het landskampioenschap. Maar het hoogste plan is niet de meest vertrouwde habitat voor Heracles. Na de invoering van het betaalde voetbal speelde de club slechts twee keer kort in de eredivisie.

De eerste periode was in de jaren zestig. Uit die tijd stamt ook de meest opzienbarende ontdekking uit De Tweekleur Omhoog: een sollicitatiebrief van aankomend toptrainer Rinus Michels. De `heilgymnast en masseur' biedt Heracles zijn diensten aan. Michels heeft in 1964 vier jaar de vereniging J.O.S. getraind en voelt zich rijp voor het betaalde voetbal. Maar het Heracles-bestuur zit niet te wachten op een ambitieuze en bijdehante Amsterdammer en geeft de voorkeur aan een volgzamer type. De latere kampioenenmaker wordt afgewezen.

De geschiedenis van ruim een eeuw Heracles is nauwkeurig vastgelegd in deze kloeke uitgave, waarin duidelijk wordt dat de club niet alleen oog heeft voor het verleden, maar ook voor de toekomst. Sinds 2003 speelt Heracles als enige profclub in Nederland op kunstgras.

Albert Vondeling: De Tweekleur Omhoog. 101 jaar Heracles 1903-2004. LiebePublishers, 384 blz. €39,75