Een grote kans op toeval

De bus van mijn huis naar het station gaat elke twintig minuten. Dus als ik op een willekeurig moment van huis ga op weg naar de bushalte, dan zal ik gemiddeld tien minuten moeten wachten. Toch lijkt het wel of ik altijd pech heb en er net een bus weg is. Pas sinds ik het nieuwe boek van de Amerikaanse wiskundige Amir Aczel heb gelezen begrijp ik hoe dat komt. Gemiddeld is de periode tussen twee opeenvolgende bussen weliswaar tien minuten, maar soms doet de bus er langer over en soms korter. Als we er nu vanuit gaan dat ik elke keer midden in zo'n periode aankom, dan is kans groter dat ik een periode tref die langer dan gemiddeld duurt, dan eentje die korter dan gemiddeld duurt. Het is een heel vermakelijk voorbeeld van een statistische paradox, dezelfde paradox overigens die er verantwoordelijk voor is dat ik een kans van meer dan vijftig procent heb om ouder te worden dan 76, de gemiddelde levensverwachting voor een Nederlandse man.

Zo geeft Aczel talloze voorbeelden van de rol die de statistiek speelt in het dagelijks leven. In korte, helder geschreven hoofdstukjes komen allerlei aspecten van de kansrekening aan bod: van het onvermijdelijke casino – waar je na het lezen van dit boek als het goed is geen stap meer zet – tot aan klassiekers als het drie-deurenprobleem, dat tien jaar geleden in deze krant nog tot hooglopende discussies leidde. Hij verklapt zelfs de beste strategie om in het datingcircuit te bepalen wanneer je de ware gevonden hebt. De rol die het toeval speelt in het dagelijks leven, of beter gezegd lijkt te spelen, wordt uitgebreid behandeld. Hoe vaak gebeurt het niet dat we met een onbekende in gesprek raken om er vervolgens achter te komen een gemeenschappelijke kennis of een hobby te delen: wat is de wereld toch klein! Aczel laat echter zien dat de kans op zo'n `toevalstreffer' helemaal niet zo klein is. Er zijn een heleboel dingen die je in principe met een willekeurige voorbijganger gemeen zou kunnen hebben. Daar komt bij dat we alleen al door de omgeving waarin we verkeren een voorselectie doen, en ook dat we heel goed onthouden wanneer er zich een `toevallige' overeenkomst heeft voorgedaan, terwijl we al die keren dat dat niet het geval was, vergeten.

Aczel heeft de afgelopen paar jaar in hoog tempo naam gemaakt met populair-wetenschappelijke boeken. Hij lijkt alles aan te pakken, van moeilijke wiskunde zoals het bewijs van de Laatste stelling van Fermat, tot aan wetenschapshistorische onderwerpen als de ontdekking van het kompas of het leven van de negentiende-eeuwse Franse natuurkundige Foucault. Met Chance biedt hij een aardige inleiding op zijn eigen, fascinerende vakgebied. Hij verschaft inzicht in de werking van de willekeur en geeft de lezer een handvat om tot een vergelijk te komen met `het onvoorspelbare, het onkenbare, het ontembare: de grillen van de natuur'.

Amir D. Aczel: Chance. A Guide to Gambling, Love, The Stock Market and Just About Everything Else. Thunder's Mouth Press, 161 blz. €19,98