`Sterke mannen passen hier niet'

De burgemeester van Maastricht wil kleinere gemeenteraden en een burgemeester die zijn eigen wethouders benoemt. Er is veel kritiek.

,,Het idee van Leers leidt tot nieuwe regenten die op basis van kiezerslegitimatie zeggen: ik voer mijn eigen programma uit. Daarmee wordt de macht van de burgemeester groter, ten koste van de wethouders en de gemeenteraad.''

Hoogleraar staatsrecht D.J. Elzinga heeft geen goed woord over voor het pleidooi van burgemeester G. Leers (CDA) van Maastricht, die deze week meldde dat een gekozen burgemeester, alsmede het halveren van het aantal wethouders en raadsleden ,,een veel doortastender gemeentebestuur'' zal opleveren.

Leers voegde daaraan toe dat hij zijn wethouders zélf wilde kiezen. Elzinga: ,,Nederland is juist een land van wethouders, de burgemeester is neutraal. De gedachte van Leers blaast dat systeem op. Hij zoekt hulp en bijstand van eigen wethouders en plaatst de gemeenteraad op afstand.''

Elzinga was voorzitter van de staatscommissie-Elzinga, die het dualisme invoerde. Nadien voert de hoogleraar uit Groningen actie tegen de gekozen burgemeester. ,,Het kabinet beweert dat een gekozen burgemeester nauwelijks gevolgen heeft voor de wethouders en de gemeenteraden'', zegt hij, ,,maar die gevolgen zijn er wel degelijk, dat blijkt óók uit de gedachte van Leers.''

Burgemeester J. Wallage (PvdA) van Groningen deelt de mening van Leers dat een gekozen burgemeester ,,zijn eigen team van wethouders'' moet kunnen samenstellen. ,,Zo'n ploeg opdringen zou verkeerd zijn'', vertelt hij. In zijn wetsontwerp geeft minister De Graaf (Bestuurlijke Vernieuwing, D66) de burgemeester ,,al een stevige invloed'', aldus Wallage. ,,Hij draagt de kandidaten immers voor.''

Wallage is het oneens met het idee van Leers dat een stad met veel minder wethouders toekan. Zij zijn heel belangrijke schakels, ten minste als ze niet louter als algemene directeuren van diensten fungeren, oordeelt hij. ,,Gelukkig is er wat dat betreft een omslag. Vooral jonge wethouders staan midden in de stad, ze zijn de ogen en de oren. Ze verbinden de stadsmensen met het bestuur. Je zou er best méér kunnen gebruiken'', meent Wallage.

Leers bepleitte een halvering van de gemeenteraad, die dan uit enkel professionals moet bestaan. Wallage is tegen die professionalisering. ,,Je ziet de nadelen daarvan in Den Haag: de Kamerleden zitten in een kaasstolp. Ik ben juist enthousiast voor raadsleden die er wat anders bij doen'', vertelt hij.

Wallage's collega en partijgenoot P. van der Velden, burgemeester van Breda, is ,,positief'' over Leers, ,,omdat die een bijdrage levert aan de vraag hoe we het gemeentebestuur effectiever en doortastender maken''. Maar Van der Velden is bang dat Leers' gedachte – het kiezen van wethouders door de burgemeester – leidt tot ,,een disbalans tussen de gemeenteraad en het dagelijks bestuur''.

,,Zijn sterkemannenidee past niet in onze parlementaire democratie'', zegt de Bredase burgemeester. ,,Ik ben geen voorstander van een presidentiële variant die alle macht bij de burgemeester legt, en waar de wethouders loopjongens worden.''

Het Tweede-Kamerlid L. Spies (CDA) zegt dat de ideeën van haar partijgenoot Leers deze maand worden besproken bij de evaluatie van het dualisme in het parlement. Ze meldt dat het CDA Leers' zorg deelt over het niet optimaal functioneren van de plaatselijke overheid. Maar Spies wil niet dat straks te veel macht bij één persoon terechtkomt: ,,De gemeenteraad moet dat voorkomen. De taak van de raad mag niet onder druk komen door de invoering van een gekozen burgemeester.''

Wat de wethouders betreft, zegt Spies: ,,De burgemeester mag hen van ons voordragen, maar de raad moet beslissen. Leers gaat daarin dus iets verder dan het CDA én het wetsvoorstel van minister De Graaf.''