Het beeld

Royalty-journalist Fred Lammers voorspelde onlangs in RTL Boulevard dat prins Bernhard na zijn dood voor een verrassing zou zorgen. Het worden er veel meer.

Aanvankelijk verliep alles planmatig. ,,Geschiedenis kun je niet wegwerken'', zei de prins in zijn laatste televisie-interview, met Rik Felderhof. Hij bedoelde dat Kalimantan nog steeds Borneo wordt genoemd, want het ging over baby-orang-oetangs. De heren namen afscheid met een glas goede witte wijn. Het op 9 november opgenomen gesprek werd anderhalf uur na de dood van de prins uitgezonden door Netwerk (NCRV).

Perfecte timing en controle zouden de berichtgeving bij de publieke omroep blijven kenmerken. Iets na negenen werd een extra journaalbulletin aangekondigd. Om 21.27u. hadden de publieke radiozenders de primeur, binnen twee minuten gevolgd door het NOS Journaal en RTL Nieuws.

Van meet af aan bleek het verschil in aanpak tussen NOS en RTL. Maartje van Weegen zorgde in NOS Actueel voor een rustige, rituele benadering. Ze sprak met de historici Blom en Bank, er was een afgewogen necrologie en een opzienbarende compilatie van onbekende home movies. De meest kritische opmerking was dat de prins ,,soms roekeloos en op de rand'' opereerde. `Beoogd biograaf' Robbert Ammerlaan meldde dat hij na dertig jaar en honderdzestig gesprekken de prins beloofd had niets te zullen publiceren. Daar win je geen mediaoorlog mee.

RTL behandelde het overlijden meer als nieuws. Slechts tachtig minuten na de bekendmaking produceerden Barend & Van Dorp een deus ex machina: een onbekende boezemvriend van prins Bernhard die wel wilde praten. Donderdag had de prins nog met de handen boven zijn hoofd afscheid van hem genomen: ,,Salut, beste vriend, jij mag alles over mij vertellen, je weet hoever je kan gaan.'' En dus liep acteur-schilder-regisseur Jeroen Krabbé leeg, met Harry Mulisch en aspirant-biografe Ruth Nederveen als aangevers. Twaalf jaar lang voerde Bernhard gesprekken met iemand ,,met de leeftijd van zijn kinderen, maar dan een man.'' Ademloos hoorden we toe.

De prins gaat begraven worden in uniform. In de jaren vijftig had hij testamentair vastgelegd dat de familie op witgeschilderde olifanten naar Delft moest komen, maar dat heeft hij later veranderd. Bernhard geloofde in reïncarnatie, maar wilde niet terugkeren als `een slecht dier'. Zeer binnenkort, `over een dag of drie', komen er onthullingen over zijn NSDAP-lidmaatschap. Het was een valstrik, opgezet door een vriend, ene Langenheim.

Krabbé vroeg aan Bernhard wat het hoogtepunt van zijn leven was geweest. Nee, het was niet de oorlog. Het was een belofte die hij, achttien jaar oud en kotsdronken, aan zichzelf had gedaan boven een toiletpot in het Parijse Ritzhotel. Zijn grote liefde in Lausanne, een Amerikaans meisje dat Susie heette, was er vandoor met zijn beste vriend. Hij zou nooit meer jaloers zijn, en ook nooit meer zo verliefd. Mulisch herkende het oedipale motief en riep: ,,Shakespeare!'' Maartje en haar historici hadden er bij NOS Actueel niet van terug.