Ernstige en beheerste `Gilgamesj'

In spijkerschrift, op kleitabletten, is het bewaard gebleven: het Gilgamesj-epos uit Mesopotamië. Voor de Gilgamesj bij het Ro Theater ontwierp regisseur Peter Sonneveld dan ook een door zulke tabletten geïnspireerd decor. Brokstukken van broos aardewerk zijn over de speelvloer gestrooid en rondom verteller Joop Keesmaat vormen zij een magische cirkel, stralend in bovenaards licht.

Sonneveld en Keesmaat benaderen het oerverhaal met de eerbied die iets erg ouds kennelijk afdwingt. Zeker vierduizend jaren scheiden ons van het moment dat het epos in de klei werd gekrast, en alleen al daardoor krijgt het mythische proporties. Terwijl de makers toch heel wat goden hebben geschrapt. Ze hebben zelfs geprobeerd om de overgebleven figuren een menselijk gezicht te geven. Maar het blijven bovenmaatse helden, te goed voor kritiek en te tragisch voor spot, zo lijkt het hier.

In een wit gewaad staat Keesmaat te vertellen, de armen over elkaar, de voeten naast elkaar, het hele lichaam een monument van waardigheid. Alsof hij met de regisseur heeft afgesproken dat hij zich nergens door emoties mag laten meeslepen, zo kalm en beheerst draagt hij voor. Maar zelden laat Keesmaat zich door rollenspel verleiden en slechts een enkele keer schroeft hij tempo en volume op. Gilgamesj' avonturen krijgen op die manier een ernst die ver afstaat van het doldrieste jongensboek dat het epos óók is.

Het verslaan van het monster Huwawa; het gevecht met de hemelstier; de tocht naar de onderwereld en de reis op het reddende schip: alles hoort hier bij de beproevingen van het leven, bij de dingen waaraan je zwaar moet tillen. Ze hebben, en daarin zijn Keesmaat en Sonneveld consequent, de didactische functie dat leed loutert. Wanneer Gilgamesj op een van zijn expedities z'n vriend Enkidu verliest, gaat hij door diepe rouw. Met een aanvaarding van ieders sterfelijkheid als lichtend eindresultaat.

Heel wijs allemaal en heel volwassen. Heel mooi bovendien, niet in de laatste plaats dankzij de geheimzinnige, archaïsche live muziek van Willem Brink. Maar ik miste de kinderlijke speelsheid, de onbekommerde lol in het serieuze vak van het theatermaken.

Voorstelling: Gilgamesj, door het RO Theater. Spel: Joop Keesmaat. Regie: Peter Sonneveld. Gezien: 1/12 Rotterdamse Schouwburg. Tournee t/m 23/4. Inl: www.rotheater.nl.