Ambivalent man die leefde als een prins

de Volkskrant

Bernhard van Lippe-Biesterfeld was een kosmopoliet, een man van de wereld. De prins gaf aan het goede leven van de internationale jetset de voorkeur boven het zuinige en vaak benauwde binnenwereldje van de vaderlandse elite. Tijdens zijn vele buitenlandse reizen ontwikkelde hij een uitgebreid netwerk van contacten in de wereld van de haute finance, de vorstenhuizen, het internationale bedrijfsleven en – als voorzitter van de befaamde Bilderbergconferenties – ook met toonaangevende figuren uit de internationale politiek. [...]

Helaas was zijn loopbaan vanuit constitutioneel gezichtspunt niet bepaald vlekkeloos. Dat valt niet alleen hemzelf te verwijten. Vanwege zijn populariteit en vanwege het gezag dat de prins in de oorlogsjaren had opgebouwd, durfden politieke gezagsdragers hem jarenlang nauwelijks tegen te spreken. Prins Bernhard verkreeg daarvoor vrijheden die staatsrechtelijk onverantwoord waren.[...]

Het gemak waarmee hij zich – de onvermijdelijke anjer op de revers – tussen de groten der aarde begaf, maakte hem overmoedig. Die hoogmoed kwam voor de val in de Lockheed-affaire. Hij heeft die ontluistering als een man gedragen. Daardoor slaagde Bernhard erin opnieuw de sympathie van een groot deel van de Nederlandse bevolking te winnen.

Trouw

[...] De kracht van de prins was dat hij als ein leichter Vogel, zoals hij ooit trefzeker werd getypeerd, ogenschijnlijk niet onder de [Lockheed-] en andere affaires gebukt ging. Trouwens, zijn omgeving viel hem er ook niet al te hard om. Immers, als bevelhebber van de Nederlandse strijdkrachten had hij tijdens de oorlog een staat van dienst opgebouwd waarmee hij nationaal en internationaal respect afdwong. [...]

Een terugblik op hem is ook onvolledig zonder zijn rol in de Hofmans-affaire te noemen. De stelling is verdedigbaar dat de prins de natie in die zaak voor een constitutionele ramp heeft behoed. [...]

De zaak liep zelfs zo hoog op dat Juliana Bernhard opdracht gaf het huis te verlaten. Op dat moment had de prins het op een breuk kunnen laten aankomen. In plaats daarvan werkte hij mee aan een oplossing van premier Drees om Hofmans naar de achtergrond te dringen en een crisis in hun huwelijk te boven te komen. Ook dat laatste was van belang, want in die jaren zou een echtscheiding een schok van jewelste teweeg hebben gebracht. Maar hoe hoog de golven ook gingen, het echtpaar maakte de laatste jaren een gelouterde en zelfs gelukkige indruk.

Nederlands Dagblad

[...] Met zijn veelszins vrijgevochten gedrag dwong [Bernhard] bij sommigen openlijk, bij anderen heimelijk bewondering af. Een snuifje extravagantie kan in dit land van gestold conservatief en progressief conformisme al gauw op enige sympathie rekenen.

Tot op hoge leeftijd deed hij in die context van zich spreken. Zoals twee jaar geleden, toen hij aanbood de boete te betalen van twee supermarktmedewerkers, die tegenover een winkeldief het recht in eigen hand hadden genomen.[...]

De levensgang van de prins is omgeven geweest door kwesties en affaires, maar vooral door geruchten daarover. Was er sprake van een misstap die het aanzien van land of koningshuis schade berokkende, dan droeg hij de consequenties. Over de 'straf' op de Lockheed-affaire lamenteerde hij niet. Maar tegen de aantijgingen van zelfbenoemde biografen over hemzelf en zijn moeder, haalde hij in februari van dit jaar vrijmoedig per open brief zijn recht bij het volk.

Een ambivalent man is heengegaan: geen snoodaard, geen heilige. Een christen? Kerken zag Bernhard zelden van binnen, maar hij noemde zichzelf wel `een eenvoudig christen zonder talent voor theologie'. Christen van de binnenkamer dus. En daar gebeuren vaak grotere dingen tussen God en mens dan op de geestelijke podia van deze wereld. Dus wat zou een mens peuren en oordelen?

Leeuwarder Courant

Hij heeft geleefd als een prins. Kernachtiger is het avontuurlijke, tot de rand gevulde leven van Bernhard van LippeBiesterfeld niet samen te vatten.

Het begrip was in zijn jonge jaren nog niet uitgevonden, maar hij was een meester in wat wij nu `public relations' noemen. Hij kon individuen en grote groepen voor zich innemen. [...]

Zijn grote talent voor pr bewees hij ook in de huwelijkscrisis die in de jaren vijftig achter de deuren van paleis Soestdijk woedde en waarin de gebedsgenezeres Greet Hofmans een grote rol speelde. Door tijdig en gedoseerd informatie naar de buitenlandse pers te lekken bepaalde hij het beeld in zijn voordeel.

De Nederlandse media stonden in Bernhards gloriedagen nog op eerbiedige afstand van het koninklijk huis. Met de zucht naar openbaarheid van nu zou het hem vast anders zijn vergaan.

Nu kon hij tot op hoge leeftijd genieten van zijn status en privileges. Ver genoeg van de troon om zich zijn eigen vrijheden te kunnen veroorloven.

In zijn lange levensavond ging hij behoren tot het nationaal bezit waarover geen ruzie wordt gemaakt. Zijn pr bleef tot het laatst prima verzorgd.

De prins in ruste onderhield zijn vele contacten en vriendschappen. Hij koesterde zijn status van oorlogsheld die zelf overigens nooit aan de gewapende strijd had mogen deelnemen. Voor militairen en verzetsmensen bleef hij een idool. Voor de meeste Nederlanders werd hij een aardige oude man uit een voorbije tijd.

De Telegraaf

De koninklijke familie zonder prins Bernhard is voor zijn gezin, maar ook voor vele generaties Nederlanders, nauwelijks denkbaar. Zo lang stond hij, samen met koningin Juliana, in het centrum van de gebeurtenissen. [...]

In Londen ontpopte Bernhard zich als de man naast koningin Wilhelmina die haar, ondanks zijn Duitse afkomst, sterkte in haar verzet tegen de nazi-onderdrukkers. Hij toonde grote moed om zijn oude vaderland te bombarderen. [...]

Tot het laatst toe hield hij zijn belangstelling voor zijn oude strijdmakkers uit oorlog en verzet. Met het overlijden van Bernhard is daarmee ook een monument van kameraadschap heengegaan.