Zoektocht naar de ultieme Alfred Hitchcock

Voor zijn nieuwe filmproject `Looking for Alfred' reisde de Belgische kunstenaar Johan Grimonprez de wereld over op zoek naar de ultieme Hitchcock-look-alike.

Alfred Hitchcock krijgt twintig jaar na zijn overlijden eindelijk de rol die hij altijd al wilde hebben. In zijn nieuwe film Looking for Alfred laat Johan Grimonprez hem vijf keer zichzelf spelen. Via audities in Londen, Los Angeles, New York, Gent en Rotterdam ging de Belgische kunstenaar op zoek naar Hitchcock-look-alikes. Die zoektocht bracht een kleurrijke groep mensen bijeen onder wie drie vrouwen, enkele Afro-Amerikanen, twee slechteriken uit de X-Files en een Chinees. Met vijf van hen zette hij Hitchcocks beroemdste cameo's opnieuw in scène. Zo probeerde hij in Hollywood drie look-alikes de bus te laten missen op Wilshire Boulevard, precies zoals in de film North by Northwest. ,,Maar de verwarde buschauffeurs stopten telkens opnieuw om hen te laten instappen'', zegt Grimonprez.

De film, voor een groot deel opgenomen in het Paleis voor Schone Kunsten in Brussel, straalt een soortgelijke sfeer uit als Vertigo of The Birds, maar de dubbele bodems in dit project zijn duidelijk van de hand van Grimonprez, de maker van Dial H-I-S-T-O-R-Y (1997). Die film, over hoe vliegtuigkapingen gebracht worden in het nieuws, was één van verrassingen op Documenta X en betekende een internationale doorbraak voor Grimonprez.

In Parijs, waar de kunstenaar werkt aan de montage van Looking for Alfred, vertelt hij over het blijvend succes van Hitchcock, als één van de weinige cineasten die de hele filmgeschiedenis heeft doorlopen. ,,Hij overleefde de stomme films, de gesproken films, kleur, klein beeld, breedbeeld, 3D, de drive-in, in-flight, smellovision, de tv-crackers en ongeboterde popcorn, zoals hij het zelf ooit verwoordde. Hij had ook van die rare trekjes. Zo gooide hij, zelfs in de chicste restaurants, zijn theekopje achter zijn rug als het leeg was. Hij kocht telkens drie dezelfde pakken in verschillende maten om zijn uitdijende figuur te volgen, verloor na een operatie zijn navel en was een meester in het uithalen van practical jokes.''

Toch is Looking for Alfred meer dan alleen een ode aan de `master of suspense'. ,,Ik wil met dit project ook aankaarten hoe onze interpretatie van de realiteit gefilterd wordt door Hollywood-beeldvorming. Hoe Hollywood en CNN elkaar bevruchten. En daar spelen Hitchcocks films ook een rol in. Looking for Alfred tast opnieuw de grens af tussen fictie en documentaire. Eerst was het de film die het leven imiteerde, maar tegenwoordig begint het leven verdacht veel op cinema te lijken. Die schemerzone tussen wat echt is en wat fake, is een belangrijk aspect in Looking for Alfred.''

Voor Grimonprez was het een verrassing dat bij de zoektocht naar de perfecte `Hitchcock' meer dan tachtig evenbeelden kwamen opdagen. ,,De Britse acteur Ron Burrage was de beste. Hij is een professionele Hitchcock look-alike en hem wilde we er sowieso bij. Omdat hij drie dagen voor de opnames ziek werd, hebben we hem geïnterviewd in zijn huis in de achterbuurten van Londen. Een fan is hij zeker niet. Hij houdt niet van film, gaat liever naar de opera en leidt allesbehalve een magisch leven. Ron lijkt meer een door het lot interessant omhulsel dat wacht om opgevuld te worden.''

Grimonprez vroeg alle acteurs een anekdote te citeren uit een beroemd interview uit de jaren zestig van de Franse filmregisseur François Truffaut met Hitchcock. ,,Het is een typisch Hitchcock-verhaaltje waarin hij de term McGuffin beschrijft – het gegeven of object waar iedereen achteraan zit en dat het verhaal op gang brengt, maar op zich totaal irrelevant is. Op een bepaald moment beseften we dat Hitchcock zelf onze McGuffin was geworden. Wij proberen hem te vinden in ons project, maar slagen er nooit echt in. Het proces van het maken van deze film – de zoektocht naar de ultieme Hitchcock – bracht een bepaalde leegheid naar de oppervlakte. Het niets dat de McGuffin voorstelt werd onverwachts een belangrijke drijfkracht. Zo dook er bijvoorbeeld een berooide acteur op die de casting zag als een manier om zich gratis te goed te doen aan croissants en koffie. We hebben beelden van hem terwijl hij ongegeneerd een uitgebreid middagdutje bijeen snurkt naast zijn plastic zakje met zijn spulletjes. We leken ineens ver verwijderd van de wereld van Grace Kelly, een wereld die ik oorspronkelijk wilde ensceneren.''

De film bevat ook verwijzingen naar het werk van de surrealistische schilder René Magritte. Over de link tussen deze twee zegt Grimonprez: ,,Beiden zijn geboren in het tijdperk dat het begin van de cinema inluidde. Magritte was één jaar ouder dan Hitchcock en hun iconografie heeft een frappante overeenkomst. Het kloonidee is een terugkerend thema in het werk van beiden. Ik wilde het idee van `misplaatste identiteit' verder onderzoeken. Het gevoel dat iets of iemand in een situatie exact hetzelfde lijkt als een ander, maar toch niet helemaal, en daardoor volledig misplaatst is. Zo vertelt Ron op een bepaald moment hoe hij samen met de Amerikaanse actrice Tippi Hedren een happening presenteerde ter gelegenheid van Hitchcocks verjaardag. Je voelt duidelijk dat hij als look-alike een beetje verloren liep naast een echte ster als Tippi, die in verschillende films van Hitchcock acteerde. Een look-alike die misplaatst zit in het milieu van zijn dubbelganger zorgt voor een kortsluiting. Hitchcock gebruikte deze verwarring in verschillende films. En ook Magritte gebruikte dubbelgangers in zijn werk, alsof hij een soort Photoshop-realiteit wilde creëren. Magritte was eigenlijk een knip-en-plak-artiest avant la lettre. Maar in Looking for Alfred is Hitchcock uiteindelijk zelf de `misplaatste persoon' geworden.''

Op de vraag hoe Hitchcock gereageerd zou hebben op dit project, antwoordt Grimonprez: ,,Wellicht zoals Ron Burrage toen hij hoorde dat we nog andere Hitchcocks hadden gecast: `Ik dacht dat mijn eitjes gebakken waren tot jullie op de proppen kwamen met al die andere look-alikes. Nu moet ik een scenario bedenken om hen te laten verdwijnen'.''

`Looking for Alfred' première 9/12 in Photographers Gallery, Londen. Aldaar t/m 9/1. Lezing Grimonprez op 16/12 in Stedelijk Museum Amsterdam over `Dial H-I-S-T-O-R-Y' en vertoning `Looking for Alfred'. De film draait op 19/12 in Paleis Voor Schone Kunsten, Brussel, waar van 3/3 tot 3/4 een tentoonstelling is