Reken niet op de accountant

De accountant heeft sinds het boekhoudschandaal bij Enron heel wat van zijn geloofwaardigheid verloren. En die win je niet zomaar terug. Vertrouwen komt te voet en gaat te paard.

Gisteren publiceerde PricewaterhouseCoopers (PWC) zijn jaarverslag. Die van KPMG en Ernst & Young, twee andere grote spelers, zijn in aantocht. En Deloitte kwam anderhalve maand geleden al met zijn verslag.

De accountants zijn na alle schandalen druk bezig met transparantie, in navolging van het bedrijfsleven. Over enkele maanden, als de wolk aan jaarcijfers neerdaalt, zal duidelijk zijn in welke mate beursgenoteerde bedrijven zich aan de Code Tabaksblat houden. Openheid is daarin troef.

Accountantskantoren zijn niet beursgenoteerd. Sterker, dat mogen ze niet om hun onafhankelijkheid te waarborgen. Tabaksblat geldt dan ook niet voor hen. Toch willen accountants openheid van zaken geven, zo staat in hun jaarverslagen. Accountants hebben immers een exclusieve publieke taak toebedeeld gekregen: de controle van jaarrekeningen. De betrouwbaarheid daarvan is van maatschappelijk belang. Zonder betrouwbare cijfers kan geen economie draaien.

Je zou daarom verwachten dat de jaarverslagen van accountantskantoren een toonbeeld van openheid zijn. Maar dat valt tegen. Een uitgebreide, gedetailleerde toelichting op de jaarrekening – kijk bijvoorbeeld eens hoe een beursgenoteerd bedrijf dat doet – is niet aan de orde. Triest dieptepunt in dat opzicht is KPMG Nederland, dat enkele jaren geleden een claim van 3,2 miljard euro verzweeg. Een actie die controlerend accountant Deloitte, zonder overigens regels te overtreden, goedkeurde.

Nu zijn de jaarverslagen van de accountantskantoren de afgelopen jaren mondjesmaat verbeterd. De nettowinst publiceren, vijf jaar geleden nog ondenkbaar, is tegenwoordig geen probleem. Maar daarna houdt het snel op. De individuele beloningen van de raad van bestuur blijven bij zowel Deloitte als PWC onder de pet. Alleen de gezamenlijke beloning wordt prijsgegeven, omdat dit wettelijk verplicht is. De reden voor deze beperkte openheid: wij zijn geen beursgenoteerde firma.

Energiebedrijf Nuon en luchthaven Schiphol zijn ook niet beursgenoteerd. Maar de verdiensten van ieder lid van de raad van bestuur, om maar een voorbeeld te noemen, staan in hun jaarverslagen tot op de euro nauwkeurig vermeld. Nuon en Schiphol dienen net als accountants een publiek belang. PWC controleert de jaarrekeningen van Nuon en Schiphol, en zou dus beter moeten weten. Net zoals de collega-accountants.