Regering valt in Portugal

President Sampaio van Portugal heeft de regering naar huis gestuurd en zo een eind gemaakt aan vier maanden van chaos en wanbeleid.

Uitstel, maar geen afstel. Portugal beleeft alsnog de ontploffing van de politieke tijdbom die de nieuwe voorzitter van de Europese Commissie José Manuel Durão Barroso in zijn land achterliet. Het centrumconservatieve kabinet van Barroso's opvolger Pedro Santana Lopes werd gisteren gedwongen af te treden. De Portugese president Jorge Sampaio maakte zijn besluit bekend het parlement te ontbinden met het oog op vervroegde verkiezingen, die vermoedelijk in maart zullen plaatsvinden. Het betekent een abrupt einde aan het tumultueuze premierschap van Santana Lopes, jeugdvriend en kroonprins van Barroso.

Hoewel rekening werd gehouden met het voortijdig aftreden van het kabinet, kwam het moment waarop president Sampaio zijn besluit nam toch onverwachts. Een woordvoerder van de president verklaarde dat de ontbinding van het parlement het gevolg is van een ,,beoordeling van de algemene politiek'' van het huidige kabinet. Vrij algemeen wordt evenwel aangenomen dat Sampaio de knoop doorhakte na het aftreden, zondag, van Henrique Chaves, die vier dagen eerder benoemd was tot minister van Jeugdzaken. Chaves, een goede vriend van premier Santana Lopes, deed in een brief aan de media uitgebreid verslag van de chaos die hij in het kabinet aantrof.

Het was de zoveelste rel in de vier maanden van Santana Lopes' bewind. Deze zomer werd hij door de vertrekkende premier Barroso tot opvolger aangewezen na diens plotselinge benoeming tot voorzitter van de Europese Commissie. Santana Lopes riep vrijwel onmiddellijk in brede kring veel weerstand op wegens zijn reputatie als politiek lichtgewicht, dubieus bestuurder en playboy met een onstuitbare mediadrang. Dat resulteerde in reportages van roddelbladen over veelvuldig nachtelijk discotheekbezoek en snel wisselende affaires met vriendinnen.

De aanwijzing veroorzaakte ook binnen zijn eigen conservatieve partij veel kritiek. Sommige zwaargewichten in het kabinet en oudgedienden als ex-premier Cavaco Silva lieten openlijk weten niets in Santana Lopes te zien. De socialistische president Sampaio overwoog dan ook nieuwe verkiezingen uit te schrijven, te meer omdat Santana Lopes nooit rechtstreeks was gekozen. Tot verbazing van de socialistische oppositie, die in de peilingen weer op winst staat, besloot Sampaio evenwel akkoord te gaan met de benoeming van Santana Lopes.

De vrees dat de nieuwe premier niet op zijn taak was berekend werd vrijwel onmiddellijk bevestigd. Zijn inaugurele rede liep in het honderd doordat Santana Lopes verdwaalde in de blaadjes waarop zijn toespraak stond genoteerd. Het was een bescheiden opmaat voor maanden van ongekende chaos en polemiek in de Portugese politiek. Vakbonden en werkgevers, de linkse en de rechtse pers: premier Santana Lopes wist vrijwel iedereen tegen zich in het harnas te jagen door vrijwel dagelijks maatregelen aan te kondigen die vervolgens door zijn eigen ministers ontkend moesten worden. De premier leed aan ,,het onvermogen om een microfoon te weigeren'', concludeerde een krantencommentaar droogjes.

Na de zomer kreeg het optreden van Santana Lopes grimmiger trekjes. De premier bleek veel energie te steken in pogingen de media naar zijn hand te zetten. Er werden geruchten verspreid dat de pers een complot zou voorbereiden om een eind te maken aan de regering. Een populaire televisiecommentator moest het veld ruimen na kritiek op de premier. In een poging de gemoederen tot rust te brengen kondigde deze belastingverlagingen en salarisverhogingen aan, tot ergernis van veel partijgenoten, die zich hadden ingezet om de kwakkelende economie aan te pakken met bezuinigingen.