Presidentiële ruzie verlamt Polynesië

In Frans Polynesië vechten twee kandidaten om het presidentschap. Beiden zeggen rechtmatig gekozen te zijn. Ook topoverleg in Frankrijk heeft geen oplossing gebracht.

Ook na een zes dagen durend topoverleg in Parijs is het nog steeds niet duidelijk wie zich eigenlijk de president van Frans Polynesië mag noemen. Beide pretendenten, de pro-Franse ex-president Gaston Flosse (73) en Oscar Temaru (60), die onafhankelijkheid van de afgelegen archipel in de Stille Oceaan nastreeft, houden na overleg met de Franse minister voor Overzeese Aangelegenheden, Brigitte Girardin, vast aan hun claim. Ze hebben de Franse hoofdstad inmiddels verlaten.

Bij de verkiezingen van mei dit jaar won de Tahoeraa Huiraatira-partij van Oscar Temaru 28 van de 57 zetels in de volksvertegenwoordiging, net niet genoeg voor de meerderheid. Maar met steun van onafhankelijke afgevaardigen werd hij vervolgens tot president verkozen. De pro-Franse Flosse, altijd beschreven als ,,goede vriend van Jacques Chirac'' verloor daarmee het ambt dat hij twee decennia lang had bekleed.

Flosse, leider van Tavini Huiraatira, ging evenwel onmiddellijk in beroep bij de Franse Raad van State. Hij claimde onrechtmatigheden bij de verkiezingen op Tahiti en het eiland Moorea, waar driekwart van de stemgerechtigden woont. Daarop liep een van Temaru's volksvertegenwoordigers over naar Flosse en bij een nieuwe stemming kwam de bejaarde ex-president als winnaar uit de bus.

Temaru weigerde vervolgens de presidentiële woning in de hoofdstad Papeete te verlaten. Twintigduizend van zijn aanhangers gingen er de straat op om vreedzaam te demonstreren voor hun kandidaat.

Frankrijk blijkt intussen als de dood voor een herhaling van de rellen die in 1995 uitbraken in Frans Polynesië. Toen werd, in een ontvlambaar klimaat van felle protesten tegen Franse kernproeven en demonstraties voor onafhankelijkheid, grote schade aangericht aan het internationale vliegveld van Papeete. Parijs bracht eerder dit jaar honderden extra gendarmes naar Tahiti.

Afgelopen weekeinde leken de kemphanen in de Franse hoofdstad op een akkoord af te stevenen. Volgens die overeenkomst zou in de omstreden kiesdistricten een nieuwe gang naar de stembus worden gemaakt. Dat was comform een eerder besluit van de Raad van State. Maar op het laatst liepen de gesprekken toch nog spaak. Volgens Flosse ligt de schuld bij zijn tegenstreven, omdat de aanhangers van Temaru nog steeds weigeren de presidentiële ambtswoning te verlaten. Dat zou Temaru wel hebben beloofd.

Frans Polynesië heeft de omvang van Europa en een bevolking van 270.000 zielen, van wie driekwart autochtone Polynesiërs. Decennia lang was de uitgestrekte archipel voor Frankrijk van belang als locatie van zijn ondergrondse atoomproeven. Die werden, ver van de continenten, uitgevoerd op de eilenaden Mururoa en Fangataufa.

Aan de nucleaire proefnemingen kwam in 1995 een einde en militair gezien is het gebiedsdeel nu van geringe betekenis voor Frankrijk. Toch heeft Parijs de geldstroom naar de archipel niet dichtgedraaid. Naar schatting draagt Frankrijk jaarlijks anderhalf miljard euro bij aan het Polynesische `Pays d'Outre Mer'. Frankrijk ontleent nu vooral politieke status aan de gebiedsdelen en kan claimen dat de zon altijd ergens schijnt waar de tricolore wappert.

Ongetwijfeld wegens die geldstroom heeft Temaru, indertijd een fel tegenstander van de kernproeven, zijn onafhankelijkheidsretoriek de afgelopen tijd afgezwakt. Hij zegt nog steeds onafhankelijkheid na te streven, maar zegt dat die pas over tien, vijftien of twintig jaar moet komen. Ook heeft hij een referendum over de kwestie beloofd. Zonder een duidelijk mandaat van de bevolking kan die onafhankelijkheid er volgens Temaru niet komen.

De ontwikkelingen in Frans Polynesië beginnen daarmee steeds meer te lijken op die in Nieuw-Caledonië. Op dat Franse eiland ten noordoosten van Australië werd in 1988, na jaren van onafhankelijkheidsgeweld tussen afstammelingen van Franse kolonisten en de autochtone Kanaken, een akkoord bereikt over mogelijke onafhankelijkheid. Tien jaar later zou er in Nieuw-Caledonië daarover een referendum komen. Maar in plaats van voor onafhankelijkheid stemde driekwart van de bevolking in 1998 voor een gulden middenweg, waarbij Nieuw-Caledonië's status werd opgerekt van `Overzees Territorium' tot `Overzees Land'. Zo'n status heeft Frans Polynesië inmiddels ook al. Het betekent lokale autonome, maar Franse beslissende macht over justitie, recht en orde, immigratie, nationaliteitskwesties, defensie en buitenlandse zaken.

Wie zich uiteindelijk president van Frans Polynesië mag noemen, is nog steeds niet duidelijk. De kans dat de Franse tricolore midden in de zuidelijke Stille Oceaan voorlopig hoog in de mast blijft, is echter groot.