Geen sterke toename gebruik aidsremmers

Het initiatief om volgend jaar drie miljoen mensen aan de aidsremmers te krijgen, heeft veel teweeggebracht. Maar het doel wordt niet gehaald.

Botswana is het succesland bij de introductie van moderne aidsmedicijnen in arme landen. Ruim 34.000 aidspatiënten slikken er nu medicijnen die van aids in het Westen al een chronische ziekte hebben gemaakt. In Botswana zijn de aidsmedicijnen nu in huis bij 90 procent van de aidspatiënten die ze volgens de protocollen nodig hebben, zeggen de gezondheidsautoriteiten. Maar de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) houdt het erop dat maar ruim de helft van de patiënten in Botswana die de middelen nodig hebben, wordt voorzien. Bijna 40 procent van de bevolking is besmet. De levensverwachting is gedaald naar 40 jaar.

De medicijnen hebben de aidspatiënten in het zwaar door de hiv-infectie getroffen land bereikt in het kader van het `3 by 5'-initiatief van de WHO. De WHO lanceerde het vorig jaar op wereld-aidsdag (1 december). Bedoeling is dat in 2005 drie miljoen mensen in ontwikkelingslanden goede aidsmedicijnen krijgen.

,,Het plan is natuurlijk volstrekt onhaalbaar'', zei prof. dr. Joep Lange vorig jaar meteen al, twee dagen voor de lancering, in een interview in NRC Handelsblad. Lange is aidshoogleraar in het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam en sprak vorig jaar als voorzitter van de International Aids Society, van PharmAccess International en de International HIV Treatment Access Coalition (ITAC). Om het doel te halen moesten iedere dag 4.000 patiënten voor het eerst aidsremmers krijgen. ,,Dat is uitgesloten'', concludeerde Lange. De productiecapaciteit voor de medicijnen ontbrak, de infrastructuur om de medicijnen te verdelen en toezicht te houden op therapietrouw was er niet. Veel regeringen zien het probleem niet onder ogen, of ontkennen het, waardoor het moeilijk is om een goede distributie op te zetten. En er was niet genoeg geld, hoewel de farmaceutische industrie de prijzen voor de aids-medicijnen in de arme landen flink heeft verlaagd.

Een jaar later zijn die problemen niet opgelost, maar er is onwaarschijnlijk veel gebeurd. Het initiatief heeft in ieder geval wereldwijd duidelijk gemaakt hoe onrechtvaardig het is dat 90 procent van de aids-patiënten verstoken blijft van levensreddende medicijnen die al bijna tien jaar bestaan. De farmaceutische industrie staat in een aantal gevallen toe dat producenten in ontwikkelingslanden hun pillen goedkoop namaken. Soms gebeurt dat onder de dreiging van regeringen om hun wetgeving zo aan te passen dat het breken van het octrooirecht op de medicijnen ook volgens internationale akkoorden is toegestaan. Dat mag als medicijnen lokaal beschikbaar moeten komen tegen een ziekte die ter plaatse een bedreiging is voor de volksgezondheid. In de meeste Afrikaanse landen ten zuiden van de Sahara is dat het geval.

Geld is op het ogenblik misschien wel het minste probleem. Canada en Groot-Brittannië hebben flink in de buidel getast. President Bush riep op om veel geld te geven. Daarna (of gelijktijdig) kwamen de private Amerikaanse liefdadigheidsinstellingen in het geweer. De Bill and Melinda Gates Foundation en de Clinton Foundation hebben inmiddels miljoenen dollars bij elkaar gesprokkeld. Het Global Fund voor de bestrijding van aids, malaria en tuberculose publiceert overzichten waarin de bedragen inmiddels boven de miljard dollar stijgen.

Het laatste overzicht van de medische stand van zaken rond het 3 by 5-initiatief dateert van deze zomer. In landenoverzichten die de WHO publiceerde, staat Botswana nog op 18.000 mensen die medicijnen krijgen. Dat aantal is in een half jaar tijd dus verdubbeld, evenals het aantal klinieken dat de distributie verzorgt. Botswana is op het ogenblik een positieve uitzondering. In Ethiopië zouden in 2005 200.000 aidspatiënten de aidspillen moeten krijgen. De stand stond deze zomer op 4.500. Kenia deed het iets beter: 11.000 van de 220.000 mensen hadden er de beschikking over hun medicijnen. Hoewel er veel fondsen zijn binnengehaald, de samenwerking met de farmaceutische industrieën veel beter is en er aan de hand van protocollen doelgerichter wordt gewerkt, ,,heeft dit nog niet geleid tot een scherpe toename in het aantal mensen met hiv/aids die behandeling krijgen'.' Dat schrijft de WHO zelf.