Druk leidt tot vrijlating Cubaanse dissidenten

De afgelopen week zijn in Cuba een aantal dissidenten vrijgelaten, onder wie Raúl Rivero. Spaanse bemiddeling zorgde voor verdeeldheid onder de Europese ambassadeurs.

In Cuba is gisteren de meest vooraanstaande politieke dissident, de dichter en journalist Raúl Rivero, uit de gevangenis vrijgelaten. Hij is een van de in totaal 75 Cubaanse journalisten, politici en mensenrechtenactivisten die vorig jaar april tot straffen van tussen de 15 en 25 jaar werden veroordeeld wegens samenzwering met als doel het communistische regime van president Fidel Castro omver te werpen.

Rivero – die een straf uitzat van twintig jaar – vierde vorige week nog zijn 59ste verjaardag in een gevangenis zo'n 460 kilometer ten oosten van Havana. Een paar dagen geleden werd hij met een aantal andere gevangenen verplaatst naar de Cubaanse hoofdstad. Gisteren en vandaag zijn vijf van hen uit gevangenschap ontslagen om gezondheidsredenen. Ze mogen hun straf thuis uitzitten.

Bij Rivero zijn vorige maand nierproblemen geconstateerd. De dichter, bijgenaamd de dikkerd, verloor tijdens gevangenschap dertig kilo. Een andere gisteren vrijgelaten dissident is de oprichter van de liberale partij, Osvaldo Alfonso Valdes. Hij heeft naar eigen zeggen tijdens zijn gevangenschap twee keer geprobeerd zelfmoord te plegen.

De vrijlating van de dissidenten lijkt het resultaat van diplomatieke druk. Na hun arrestatie vorig jaar maart besloten de Europese ambassadeurs op Cuba als teken van solidariteit met de gearresteerde intellectuelen voortaan bij iedere officiële plechtigheid – zoals de viering van nationale feestdagen – behalve de autoriteiten ook de echtgenotes van de gevangenen en de resterende dissidenten te inviteren. Dat achtte Cuba zo respectloos dat in opdracht van Castro alle politieke contacten werden verbroken en de Cubaanse overheid sindsdien ook geen EU-hulp meer accepteert.

De nieuwe Spaanse regering wilde echter af van de `bevriezing' van de wederzijdse verhoudingen. De regering-Zapatero meent dat de EU-ambassades meer voor de dissidenten kunnen betekenen als er ook contacten worden onderhouden met de Cubaanse regering. Vorige week zijn de Spaans-Cubaanse verhoudingen genormaliseerd. Een woordvoerder van de Spaanse regering noemde de vrijlatingen van de afgelopen dagen dan ook een succes van de Spaanse diplomatie en ,,een stap in de goede richting''.

De Europese eenheid is hierdoor doorbroken. Sommige Europese landen, waaronder Tsjechië, Duitsland en ook Nederland zien geen heil in een dialoog met Castro. En weliswaar zijn er dit jaar inmiddels 12 van de groep van 75 dissidenten vrijgelaten, er zitten er nog 63 op oneigenlijke gronden vast, is hun standpunt. De Europese ambassadeurs zullen vandaag in Cuba – onder Nederlands voorzitterschap – proberen de eenheid te herstellen.

Door mensenrechtenorganisaties is voorzichtig positief gereageerd op de recente vrijlatingen. Maar ook zij wijzen erop dat er nog minimaal driehonderd politieke gevangenen vastzitten op Cuba. De organisatie Reporters zonder Grenzen zegt dat door de vrijlating van Rivero een einde komt aan ,,grote onrechtvaardigheid tegenover een vooraanstaand journalist en schrijver''. Rivero kreeg eerder dit jaar een prijs van Unesco wegens zijn inzet voor de persvrijheid. De reportersorganisatie noemt Cuba ,,de grootste gevangenis voor journalisten''. Van de groep van 75 gevangen genomen dissidenten waren er 25 journalist.

Rivero was aanvankelijk een medestander van Castro. Hij was correspondent in Moskou van het Cubaanse persbureau. In 1991 brak hij officieel met het communistische regime. Samen met negen andere intellectuelen publiceerde hij een open brief waarin Castro werd opgeroepen politieke gevangenen vrij te laten en het socialistische systeem te hervormen. Rivero is de enige van de ondertekenaars van die brief die in Cuba is.

Na zijn vrijlating gisteren zei Rivero in zijn flat in Havana tegenover journalisten te hopen dat hij in Cuba kan blijven werken. In 1995 richtte hij zijn eigen onafhankelijke persbureau op, Cuba Press. Hij overweegt een boek te schrijven over zijn detentie. Hij zei verder te hopen dat de critici van Cuba kiezen voor dialoog in plaats van een boycot.

Het nieuws over de vrijlating van journalist Rivero en de andere dissidenten is de afgelopen dagen op Cuba zelf niet bekend gemaakt.